Topic outline

  • General

  • Iriburiro

    Mu mwaka wa 2017, Ishami ry’Ikigo Gishinzwe Guteza Imbere Uburezi mu Rwanda (REB), Rishinzwe Gutegura Integanyanyigisho n’Imfashanyigisho, ryakoze isesengura ry’ibitabo by’Ikinyarwanda bikoreshwa mu mwaka wa mbere kugeza mu mwaka wa gatatu w’amashuri abanza. 

    Icyo gikorwa cyagaragaje ibyiza bikubiye muri ibyo bitabo n’ibice bikwiye kunozwa, kugira ngo bifashe abanyeshuri bo mu kiciro cya mbere cy’amashuri abanza kwiga gusoma no kwandika mu buryo buboneye. 

    Ni muri urwo rwego iki gitabo cy’umunyeshuri cyanditswe hashingiwe ku nteganyanyigisho ishingiye ku bushobozi, ubushakashatsi no ku buryo buboneye kandi bufasha abana kwiga gusoma no kwandika mu Kinyarwanda. 

    Ibi bizatuma abanyeshuri biyubakamo umuco wo gusoma bakiri bato. Ni ngombwa kandi ko ababyeyi bashishikariza abana gufata neza ibitabo byo gusoma. Imyitozo iri muri iki gitabo ishingiye ku nkingi eshanu zo kwigisha gusoma no kwandika nk’ishingiro ryo kwiga neza gusoma no kwandika mu buryo bwihuse. 

    Izo nkingi ni itahuramajwi, ihuzamajwi, inyunguramagambo, gusoma udategwa no kumva umwandiko. Ibikorwa byo kwandika na byo byashyizwemo nk’indi nkingi ibumbatiye ubushobozi abanyeshuri bakeneye mu myigire yabo. Buri munyeshuri azahabwa igitabo. Azajya agitahana mu rugo buri munsi. Ibi bizamufasha gusubiramo ibyo yize mu ishuri afashijwe n’ababyeyi, abavandimwe, abamurera cyangwa abandi bose babana mu rugo. 

    Ubushobozi bwo gusoma no kwandika bwiyongera iyo umunyeshuri abikoze mu gihe gihagije akaba ari yo mpamvu ari ngombwa ko abikora no mu gihe ari mu rugo. Iki gitabo kirimo ibimenyetso bifasha abanyeshuri kumenya ibigomba gukorwa kuri buri mwitozo. Ibi bifasha umunyeshuri kwikorera umwitozo mu gihe adafite umwerekera ndetse no mu gihe ataramenya kwisomera amabwiriza. 

    Abanyeshuri baba abasomyi beza iyo basoma kenshi. Ni muri urwo rwego hateganyijwe inkuru nyinshi abanyeshuri bisomera, zanditswe hashingiwe ku bihekane bigomba kwigwa, kugira ngo babone umwanya uhagije wo kwimenyereza gusoma. Izo nkuru kandi zijyanye n’amashusho yakoreshejwe kugira ngo afashe abanyeshuri kongera ubushobozi bwo kumva umwandiko, gutahura icyo inkuru iri buvugeho cyangwa gusubiza ibibazo ku nkuru basomye.

    Kwigisha inyunguramagambo na byo byarateganyijwe muri izo nkuru kandi ni ngombwa kuzigisha kuko iyo abanyeshuri basobanukiwe amagambo menshi bibafasha kumva neza umwandiko. Nk’uko byavuzwe haruguru, muri iki gitabo harimo kandi imyitozo myinshi yo kwandika izafasha abanyeshuri kwandika ibihekane, imigemo, amagambo ndetse n’interuro. 

    Iyi ni imwe mu myitozo ababyeyi baheraho bagafasha abana mu gihe bari mu rugo. Iki gitabo gikubiyemo imyitozo y’isubiramo n’isuzumabushobozi ku bimaze kwigishwa. Ibi bikazafasha abarimu n’ababyeyi kumenya ubushobozi bw’abanyeshuri babo, bityo bakabasha kubafasha no kubakurikirana bitewe n’ikigero barimo. Twizeye ko iki gitabo nigikoreshwa neza kandi buri gihe, kizafasha abanyeshuri guhinduka abasomyi beza.


    Itonde ry’inyuguti z’Ikinyarwanda mu mukono


    Files: 4URLs: 34
  • Umutwe wa mbere: Umuco w’amahoro

    Isubiramo


    Isubiramo



    6. Soma agakuru gakurikira maze usubize ibibazo. 

    Gugu na Karabo



    Karabo ari mu rugo ku kagoroba.

    Arababara kubera kubura abo akina na bo.

    Abona akanuma Gugu kararira amagi.

    Karabo akereka uburo karamanuka.

    Karabo akina na Gugu akira umubabaro.

         

         a) Ni iki gituma Karabo ababara?

         b) Ni iki Karabo yereka akanuma?

         c) Ni nde ukina na Karabo? 

    Isubiramo



    5. Soma agakuru gakurikira maze usubize ibibazo.

     Tubareke basome


    Vuguziga yahuye na Tetero agiye mu isomero.

    Vuguziga asaba Tetero kumuherekeza mu isomero.

    Tetero amusubiza ko abamurera bamuhaye imirimo.

    Vuguziga arabasura, abasaba kureka Tetero akigira gusoma. 

    Baramureka, akurikira Vuguziga mu isomero anezerewe.

           a) Vuguziga yahuye na Tetero agiye he?

           b) Tetero yakurikiye Vuguziga bajyana he?

           c) Vuguziga na Tetero bagiye gukora iki mu isomero?

    Isubiramo



    5. Soma agakuru gakurikira maze usubize ibibazo. 

    Ineza ya Rusake


    Gahene yakinaga na Rusake iwabo i Jali.

    Babona ikirura, Rusake agurukira mu ipapayi.

    Gahene we yuriye biramunanira, asigara acaracara ahebeba. 

    Rusake asaba Gahene kudahebeba, yiyemeza kumuzamura.

    Rusake akurura Gahene, ikirura kiraheba.

                   a) Gahene na Rusake bakoraga iki? 

                   b) Rusake yasabye Gahene gukora iki? 

                   c) Rusake yakoreye iki Gahene?

    Isubiramo


    5. Soma agakuru gakurikira maze usubize ibibazo. 

    Igihembo gishimishije


    Kanyange yagize amanota ashimishije bamuhembaagakwavu. 

    Ndizihiwe amusaba ko bakagurisha bakagura amacunga. 

    Kanyange amusubiza ko akorora kakazamuha utundi dukwavu. 

    Ndizihiwe biramushimisha amusezeranya kuzamufasha kukahirira

    Agakwavu karororoka, Kanyange yoroza Ndizihiwe.

            a) Kanyange yahawe ikihe gihembo?

            b) Ndizihiwe yasabye iki Kanyange?

            c) Kanyange yakoreye iki Ndizihiwe?

    Kwandika inyuguti mu mukono





    Kwandika inyuguti mu mukono





    Igihekane ts/Ts


    5. Soma interuro zikurikira.

                a) Karamutsa yakomeretse ku gitsi.

                             b) Matsiko yariye umutsima.

                             c) Bisetsa arasetsa Baributsa.

    6. Soma agakuru gakurikira maze usubize ibibazo.

    Tubane mu mahoro


    Kamatsiko yarimo kwahirira agakwavu ke.

    Muri ako kanya Kamanutsi aramusagarira amutera

    ibikatsi. Kamatsiko yazamutse amusanga ngo

    amubaze ikibimuteye. Kamanutsi amubonye ariruka

    aratsikira anakomereka ku gitsi. Kamatsiko yegura

    Kamanutsi bakomeza kubana mu mahoro.

           a) Ni nde warimo kwahirira agakwavu ?

           b) Ni nde wasagariye undi?

           c) Kamanutsi yakomeretse he?


    10. Tondeka aya magambo ukore interuro, uzandike mu mukono.

    a) muremure – umusatsi – Kamatsiko - afite. 

    b) ku - Rutsobe - gitsi - yakomeretse. 

    c) Gatsibo - i - atuye - Bisetsa.

    Igihekane nz/Nz


    5. Soma interuro zikurikira.

             a) Gatsinzi afite inzu nziza.

                           b) Muganza yabonye inzukira mu nzuri.

                           c) Nzaramba arasiza ikibanza.





























  • Umutwe wa gatanu: Isuku




               



          

       







      

                 

       











         

           

     

       


                       







             
  • Imyandiko y’inyongera

    Imivugo
    1. Amahoro i Rwanda

    Dukunde amahoro

    Turwanye urwango

    Amahoro aganze

    Iwacu i Rwanda.


    Kugira urukundo

    Ntitukabyange

    Amahoro aganze

    Mu rwa Gasabo.


    Bana mwese

    Mukunde u Rwanda

    Amahoro aganze

    Iwacu i Rwanda.


    2. Bwiza wacu

    Bwiza wacu

    Umukobwa ukwiye

    Ufasha ababyeyi.

    Uturimo twose.


    Afata utweyo

    Ubwo agakubura

    Utwanda twose

    Akanaga hirya.


    Amesa utwenda

    Tugacya rwose

    Bwiza wacu

    Icyatwa iwacu.


    3. Tumurerere mu muryango

    Umwana Nkuranga

    Yataye ishuri

    Kubera ababyeyi

    Rurema yatwaye.


    Nta myambaro atunga

    Yambara injamba

    Iyo imvura iguye

    Imunyagira yose.


    Umuvumvu Nkoronko

    Yaramubonye

    Arimo arya imvuzo

    Amutwara iwe bwangu.


    Amutekera injanga

    Amukiza amavunja

    Amwambika neza

    Nkuranga aratuza.


    Aba mu muryango

    Amasomo aratsinda.


    4. Ukuri kurakiza

    Nikuzwe w’i Mpanda

    Yatumwe umujyojyo

    Ageze kuri Pfunda

    Amafaranga yajyanye

    Ayigurira imigati.


    Nikuzwe arataha

    Asanga umusaza

    Se yicaye hanze

    Yogosha ubwanwa

    Amubwiza ukuri kose.


    Sinaguze umujyojyo

    Niguriye imigati

    None rero mubyeyi

    Ngusanze ntakamba

    Ngo uce inkoni izamba.


    Se amureba mu maso

    Avugana urukundo.

    Ati : ‘‘Mwana wange

    Ukuri ntikwica

    Dore icara utuze.’’


    5. Gwaneza arakeye

    Gwaneza arakeye

    Yatojwe kugenda

    Asa neza mu bandi.


    Umubyeyi umubyara

    Yamutoje gukaraba

    Imbyiro zigahunga.

    Gwaneza arakeye

    Asokoza buri munsi

    Ntatunga ubujwiri.


    Ishyaka rimuranga

    Asukura aho arara

    Icyumba ke kikera

    Ni byinshi adutoza

    Iyo turi ku ishuri

    Twese turamushima.


    6. Dore ikoranabuhanga!

    Ikoranabuhanga

    Ni rudasumbwa

    Rikundwa na bose

    Rikamenywa na benshi.


    Tereviziyo yange

    Injyana hose

    Imbwira byinshi

    By’iwacu i Rwanda.


    Inyereka Nyungwe

    Nkabona Gishwati

    N’ibiti byiza

    Bivura indwara.


    Iyo nshaka

    Amafoto meza

    Mfata terefone

    Ngafotora abantu

    Ngafotora ibintu.


    Iyo nkoresha interineti

    Nge menya byinshi.

    Menya abakinnyi beza

    B’ibihugu byose.


    7. Dutembere u Rwanda

    Nitwa Ntaganzwa

    Ntuye i Matyazo

    Nasuye ibyiza

    Bitatse uru Rwanda.


    Nasuye Nyungwe

    Mbona inyoni nyinshi

    Zirimo inkware

    Mbona ibiti byiza

    By’amahwa menshi.


    Nageze mu Birunga

    Mbona inyamaswa

    Ingagi zikunzwe

    Zirya inswa cyane.


    Nasuye Burera

    Nsura Ruhondo

    Nambutswa neza

    Rugenintwari

    Angeza i Burera.


    Namanutse imusozi

    Nzamuka iyindi

    Mba nguye hasi

    Umubiri urapyoka

    Nsoza urugendo.


    Namenye u Rwanda

    Rutatswe imisozi

    Rurimo amashyamba

    Ibiyaga n’ibirunga.


    8. Madwedwe

    Umwana Madwedwe

    Yabyirutse mureba

    Adakunda ibirayi

    Bivanzemo imbwija.


    Ntiyaryaga utujanga

    Ngo dukanuye amaso

    Ntiyakundaga inshyushyu

    Agahorera amazi

    Ayasomeza ibijumba.


    Bidatinze ararwara

    Inda yose irabyimba

    Amatama aratumba

    Imisatsi iba injwiri.


    Nyina aravugishwa

    Ngo arwaye igifwana

    Igisyo kiramujyanye.


    Mukuru we w’intyoza

    Abasaba kumuvuza

    Ngo barebe icyo arwaye.


    Basanze Madwedwe

    Azonzwe na bwaki

    Bamuhata ibirayi

    Bivanzemo imbwija

    Bivanzemo injanga

    Ngo atazicwa na bwaki.


    Madwedwe arariye

    Aba abonye indyo nyayo

    Madwedwe aratoshye

    Aba umwana ushamaje

    Unakeye mu bandi.


                                            Indirimbo

    1. Umwanda wose urica

    Umwanda wose urica, bana mubimenye.

    Urwaza abantu benshi, namwe muwirinde.

    Muzage mukunda, gukaraba neza.

    Muzamere rero, nk’abana barezwe.


    Mbyutsa mu gitondo, nkarabe umubiri.

    Nsobanura byose, nge nirinda umwanda.

    Untoze n’uburyo bwo gukora isuku`

    Ibyo mbujijwe byose mbigendere kure.


    Tubwire abana bose uko twirinda umwanda.

    Turwanye ubugwari tunagira ishyaka.

    Tuzage dukunda, gukaraba neza.

    Tuzamere rero nk’abana barezwe.


    2. Akanyamanza

    Mbe kanyamanza keza

    Ko mbona wishimye

    Ni iki cyabiguteye

    Ngo natwe tugufashe?


    Erega ni ko mpora

    Mwa banyeshuri mwe

    Iyo mbona mukina

    Numva nabakinamo!


    Uge uza twikinire

    Ntabwo tujunjama

    Wenda wazatwigisha

    Kuguruka nka we.