• ### UMUTWE WA 5 : UBUTAKA

Iwanyu aho utuye, aho unyura ndetse n’aho wigira, uhabona ibintu byinshi. Mubyo ubona harimo n’ubutaka. Ugomba kwibaza niba ubutaka bwose bumeze kimwe, akamaro kabwo ndetse n’ibishobora kubwangiza kugira ngo umuntu ashobore kuburinda ibyabwangiza byose.

5.1 Amoko y’ubutaka ni ayahe?

Igikorwa

1. Itegereze aya mashusho akurikira (a, b, na c

2. Aba banyeshuri bari gukora iki?

3. Gereranya ingano y’amazi avuye mu butaka kuri buri shusho.

4. Sobanura impamvu amazi avuye mu butaka atangana ku mashusho yose.

Habaho amoko atatu y’ubutaka:

1. Ubutaka bw’ibumba ni ubutaka amazi atinjira ngo ahitemo yihuta;

2. Ubutaka bw’urusenyi ni ubutaka amazi yinjiramo agahitamo yihuta;

3. Ubutaka bw’imberabyombi ni ubutaka bufata amazi (ahita ni make).

5.2 Ese ubutaka bufite akahe kamaro?

Igikorwa

1. Itegereze aya mashusho akurikira (a, b, c, d, e, f, g na h

2. Abantu bari ku mashusho (a, b, c, d, e, f, g na h) bari gukora iki?

• Ubutaka bw’imberabyombi ari ubutaka buberanye no guhinga;

Ubutaka bw’urusenyi ari ubutaka bwo gukoramo ibikoresho  by’ ubwubatsi  (amatafari, amategura n’ibindi....) ndetse no kubwubakisha;

• Ubutaka bw’ibumba ari  ubutaka bwo  kubumbamo ibikoresho binyuranye (amategura, inkono, imitako, n’ibindi...).

5.3 Ni ibiki byangiza ubutaka?

Igikorwa

1. Itegereze aya mashusho akurikira (a, b, c na d

2. Ni ibiki ureba ku mashusho a, b, c na d

3. Erekana ishusho ubona ko ubutaka buriho bwahuye n’ikibazo cyangiza ubutaka? Icyo kibazo ni ikihe? Cyatewe n’iki? Sobanura.

4. Wakora iki kugira ngo urinde kwangirika k’ubutaka?

Ubutaka bwangizwa n’ ibi bikurikira:

• amazi y’imvura;

• umuyaga (serwakira), cyangwa inkubi y’umugaga;

• umuriro (utwika imisozi);

• imyanda itabora bajugunya mu mirima.

5.4 Ni izihe ngaruka z’amazi ku butaka?

Igikorwa

1. Itegereze aya mashusho akurikira (a, b, c na d

2. Ni ikihe gishushanyo kigaragaza akamaro k’amazi ku butaka?

3. Ni ikihe gishushanyo kigaragaza aho amazi yangije ubutaka?

1. Ibyiza by’amazi ku butaka ari uko:

- amazi abobeza ubutaka buhingwa;

- amazi atuma ibimera ku butaka bikura neza.

2. Ibibi by’amazi ku butaka:

- gutera isuri;

- gutera inkangu;

- gutwara ifumbire y’ubutaka buhingwa.

5.5   Ni gute twarinda ubutaka kwangirika?

Igikorwa

1. Itegereze aya mashusho akurikira (a na b).

2. Wakora iki  kugira ngo urinde ubutaka kwangirika?