Section outline

  • 1.0 About the teacher’s guide

    This book is for Creative Arts (Music and Fine Art) Teacher`s guide, Primary Three. It is designed to help teachers in the implementation of competence-based curriculum specifically Creative Arts (Music and Fine Art) syllabus. As the name says, it is a guide that teachers can refer to when preparing their lessons. Teachers may prefer to adopt the guidance provided but they are also expected to be more creative and consider their specific classes’ contexts and prepare accordingly.

    1.1 The structure of the guide

    This teacher’s guide provides a paragraph presenting the guide: overall structure; the structure of a unit and the structure of a lesson. A brief explanation is given on each component to guide the users.

    1.2. Methodological guidance 

    1.2.1. Developing competences

    Since 2015, Rwanda shifted from a knowledge -based to a competence-based curriculum for pre-primary, primary and general secondary education. This called for changing the way of learning by shifting from teacher centered to a learner centered approach. Teachers are not only responsible for knowledge transfer but also for fostering children’s learning achievement and creating safe and supportive learning environment. It implies also that a learner has to demonstrate what he/ she is able to do using the knowledge, skills, values and attitudes acquired in a new or different given situation.

    The competence-based curriculum employs an approach of teaching and learning based on discrete skills rather than dwelling on only knowledge or the cognitive domain of learning. It focuses on what a learner can do rather than what a learner knows. Learners develop basic competences through specific subject unit competences with specific learning objectives broken down into knowledge, skills and attitudes. These competences are developed through learning activities disseminated in learner centered rather than the traditional didactic approach. A learner is evaluated against some set standards to achieve before moving on.

    In addition to specific subject competences, learners also develop generic competences which are transferable throughout a range of learning areas and situations in life. Below are examples of how generic competences can be developed in Creative Arts through Music, fine Arts and Craft.

    Critical Thinking and problem solving

    These activities require students to think critically about subject content. Groups can be organized to work in different ways e.g. taking turns, listening, taking decisions, allocating tasks, disagreeing constructively etc.

    • Observe and analyze example; mark out areas in the school and get different groups to record still life and nature living things like insects, persons, animals and bird life.
     • Identify a problem and design a methodology to collect the information needed to solve the problem.

     • Make basic art equipment out of locally available materials.

    Research and problem solving

    In the subject of Creative Arts, the teacher should get more information by: 
    • Using internet and a Library.
     • Creating a School Library.
     • Collecting data through observation. 

     • Looking for music and art materials from nearest environment.

    Creativity and Innovation

    This will be seen as long as learners do the following:

     • Singing. 
    • Play musical instrument. 
    • Drawing and painting.
     • Making practice in this subject.
     • Invent new ways of doing creative things. 
     • Identify a problem which requires data collection to solve.

     • Identify local problems and devise ways to resolve them

    Communication Skills

    • Telling a story related to the lesson of Creative Arts needed to be studied.
     • Presenting ideas verbally or in writing. 
    • Singing and dancing. 
    • Writing letter styles for different purposes.

     • Reading text related to Fine Art and Crafts.

    Teamwork, Cooperation, Personal and Interpersonal management and life skills

    • Working in pairs that are useful for sharing reading and comprehension in lower grades but also for planning research,        problem solving and planning experiments, etc.
     • Small group work. 
     • Large group work.
     • Data collection from the environment.

     • Collect community photographs and artworks to make a class of the local community

    Lifelong Learning

    • Taking initiative to update knowledge and skills with minimum external support. 
    • Coping with the evolution of knowledge and technology advances for personal fulfillment.
     • Seeking out friends more knowledgeable in areas that need personal improvement and development. 

    • Exploit all opportunities available to improve knowledge and skills in Fine Art and Crafts.

    1.2.2 Addressing cross-cutting issues

    Among the changes in the competence-based curriculum, there is the integration of cross -cutting issues as an integral part of the teaching learning process. The eight cross-cutting issues identified in the national curriculum framework are the following:

    • Gender balance. 
     • Peace and values education.
     • Financial education.
     • Standardization culture. 
     • Inclusive education.
     • Environment and sustainability.

     • Genocide studies.

    Some cross-cutting issues may seem specific or particular in Fine Art and Craft but the teacher needs to address all of them whenever an opportunity arises. In addition, learners should always be given an opportunity during the learning process to address these cross-cutting issues both inside and outside the classroom.

    This book of Creative Performance has some learning activities through which some cross - cutting issues will be developed as shown in the table below:

    good

    good

    1.2.3 Attention to special educational needs specific to this subject

    In the classroom, learners learn in different way depending on their learning pace, needs or any other special problem they might have. However, the teacher has the responsibility to know how to adopt methodologies and approaches in order to meet the learning needs of each student in the classroom. Also, teachers need to understand that learners with special needs, need to be taught differently or need some accommodations to enhance the learning environment. This will be done depending on the subject and the nature of the lesson.

    In order to create a well-rounded learning atmosphere, teachers need to: 

     • Remember that learners learn in different ways so they have to offer a variety of activities e.g. role-play, music and singing,             word games and quizzes, outdoor activities, and practical works.

     • Maintain an organized classroom (art rooms) and limit distraction. This will help learners with special needs to stay on track           during lesson and follow instruction easily.

    Vary the pace of teaching to meet the needs of each learner. Some learners process information and learn more slowly than others.

     • Break down instructions into smaller, manageable tasks. Learners with special needs often have difficulty in understanding long-winded or several instructions at once. It is better to use simple, concrete sentences in order to facilitate them understand what you are asking

     • Use clear consistent language to explain the meaning and demonstrate or show pictures if you introduce new words or concepts

     • Make full use of facial expressions, gestures and body language 

    • Pair a learner who has a disability with a friend. Let them do things together and learn from each other

    . Make sure the friend is not over protective and does not do everything. Both learners will benefit from this strategy 

    • Use multi-sensory strategies. As all learners learn in different ways, it is important to make every lesson as multi-sensory as possible. Learners with learning disabilities might have difficulty in one area while they might excel in another. For example, use both visual and auditory cues.

    Below are general strategies related to each main category of disabilities and how to deal with every situation that may arise in the classroom. However, the list is not exhaustive because each learner is unique with different needs and that should be handled differently.

    Strategies to help a learner with developmental impairment:

    Use simple words and sentences when giving instructions.

    • Use real objects that the learner can feel and handle. Rather than just working abstractly with pen and paper.
     • Break a task down into small steps or learning objectives. The learner should start with an activity that s/he can do already before moving on to something that is more difficult.
     • Gradually give the learner less help, 
    • Let the learner work in the same group with those without disability.
    In the subject of Creative Arts, you should get more information from:
     • Using internet and a Library.
     • Creating a School Library.
     • Collecting data through observation.

     • Looking for art materials from nearest environment.

    Strategy to help a learner with visual impairment:

    Help learners to use their other senses (hearing, touching, smelling and tasting) to play and carry out activities that will promote their learning and development.

     • Use simple, clear and consistent language. 
    • Use tactile objects to help explain a concept.
     • If the learner has some sight, ask them what they can see.
     • Make sure the learner has a group of friends who are helpful and who allow him/ her to be as independent as possible.

     • Plan activities so that learners work in pairs or groups whenever possible.

    Strategy to help a learner with hearing impairment:

    • Strategies to help learners with hearing disabilities or communication difficulties.

     • Always get the learner’s attention before you begin to speak.
     • Encourage the learner to look at your face.
     • Use gestures, body language and facial expressions.
     • Use pictures and objects as much as possible.
     • Ask the parents/caregivers to show you the signs they use at home for communication use the same signs yourself and encourage other learners to also use them. 

    • Keep background noise to a minimum.

    Strategies to help a learner with physical disabilities or mobility difficulties:

    • Adapt activities so that learners who use wheelchairs or other mobility aids, and others who have difficulty in moving can participate. 
    • Ask parents/caregivers to assist with adapting furniture e.g. The height of a table may need to be changed to make it easier for a learner to reach it or fit their legs or wheelchair. 

    • Get advice from parents or a health professional about assistive devices.

    Adaptation of assessment strategies:

    Each unit in the teacher’s guide provides additional activities to help learners achieve the key unit competence. Results from assessment inform the teacher which learner needs remedial, consolidation or extension activities. These activities are designed to cater for the needs of all categories of learners; slow, average and gifted learners respectively.

    .Easy activities should be given to learners with physical and mental disabilities 

    • Use tangible materials and textual for learners with visual impairment

    During the assessment activities of this subject of Fine Art and Craft, the teacher has to take into consideration the visually impaired learners. So that the tasks to be given can match with the level of visual impairment of the learners in the classroom.

    1.2.4 Guidance on assessment

    Assessment is an integral part of teaching and learning process. The main purpose of assessment is for improvement. Assessment for learning/ continuous/ formative assessment intends to improve learners’ learning and teacher’s teaching whereas assessment of learning/summative assessment intends to improve the entire school’s performance and education system in general.

    • Continuous/ formative assessment

    An ongoing process arises out of interaction during teaching and learning. It includes lesson evaluation and end of sub unit assessment. This formative assessment should play a big role in teaching and learning process.

    The teacher should encourage individual, peer and group evaluation of the work done in the classroom and uses appropriate competence-based assessment approaches and methods.

    In this subject of Fine Art and Crafts, there are learning activities which help learners to acquire knowledge and skills in right ways. This helps learners for learning progress on different lessons.

    This type of assessment is done prior to or during instruction and is intended to inform teachers about the learners’ prior knowledge and skills, in order to assist with planning. It is used to make judgments about different aspects, which includes learners’ grouping, unit and lesson plans and instructional strategies.

    The teacher will assess how well each learner masters both the subject and the generic competencies described in the syllabus, and from this, the teacher will gain a picture of the all-round progress of the learner. The teacher will use one or a combination of the following: (a) observation (b) pen and paper (c) oral questioning.

    .Summative assessment

    The assessment can serve as summative or formative depending on its purpose. The end of the unit assessment will be considered as summative when it is done at end of unit.

    It will be formative assessment, when it is done in order to give information on the progress of students and from there decide what adjustments need to be done.

    The assessment done at the end of the term and end of the year, is considered as a summative assessment so that the teacher, school and parents are informed of the achievement of educational objectives and think about improvement strategies. There is also an end of level/ cycle assessment in form of national examinations.

    Assigning students grades is an important component of teaching for ending unit assessment as well as final term exams. Assessments are emphasized on:

    • Skills
     • knowledge 
    • Value

     • Attitudes

    1.2.5. Students’ learning styles and strategies to conduct teaching and learning process

    There are different teaching styles and techniques that should be catered for. The selection of teaching method should be done with the greatest care and some of the factors to be considered are; the uniqueness of subjects, the type of lessons, the particular learning objectives to be achieved, the allocated time to achieve the objectives, the instructional available materials, the physical/sitting arrangement of the classroom, the individual students’ needs, the abilities and learning styles.

    There are mainly four different learning styles as explained below:

    Active and reflective learners

    Active learners tend to retain and understand information best by doing something actively with it, discussing or applying it and explaining it to others. Reflective learners prefer to think about it quietly first.

    Sensing and intuitive learners

    Sensing learners tend to like learning facts whereas intuitive learners often prefer 
    discovering possibilities and relationships. Sensing learners often like solving 
    problems by well-established methods and dislike complications and surprises, 
    while intuitive learners like innovation and dislike repetition.

    Visual and verbal learners

    Visual learners remember best what they see i.e pictures, diagrams, flow charts, 
    time lines, films, demonstrations, etc. Verbal learners get more out of written 
    words and spoken explanations.
    Sequential and global learners
    Sequential learners tend to gain understanding in linear steps, each step following 
    logically the previous one. Global learners tend to learn in large jumps, absorbing 
    material almost randomly without seeing connections, and then suddenly “getting 
    it.” 
    Additional activities can be added for learners who are quick and extensional 
    activities for those who are slow. 
    1.2.6 Teaching methods and techniques that promote the active 
    learning 
    The different student learning styles mentioned above can be catered for, if the 
    teacher uses active learning whereby learners are really engaged in the learning 
    process. 
    What is Active learning? 
    Active learning is a pedagogical approach that engages students in doing things and 
    thinking about the things they are doing. In active learning, learners are encouraged 
    to bring their own experience and knowledge into the learning process. 
    The role of the teacher in active learning 
    The teacher engages learners through active learning methods such as inquiry 
    methods, group discussions, research, investigative activities and group and 
    individual work activities. 
    • He/she encourages individual, peer and group evaluation of the work done in the classroom and uses appropriate competence-based assessment approaches and methods
    • He provides supervised opportunities for learners to develop different competences by giving tasks that enhance critical        thinking, problem solving, research, creativity and innovation, communication and cooperation
    • Teacher supports and facilitates the learning process by valuing learners’ contributions in the class activities
    The role of learners in active learning
    Learners are key in the active learning process. They are not empty vessels to fill but people with ideas, capacity and skills to build on for effective learning. A learner engaged in active learning:
    • Communicates and shares relevant information with other learners through presentations, discussions, group work and other learner-centered activities (role play, case studies, project work, research and investigation)
     • Actively participates and takes responsibility for their own learning
     • Develops knowledge and skills in active ways
     • Carries out research/investigation by consulting print or online documents and resourceful people, and presents his findings
     • Ensures the effective contribution of each group member in assigned tasks through clear explanation and arguments, critical       thinking, responsibility and confidence in public speaking
    • Draws conclusions based on the findings from the learning activities
    1.2.7 Main steps for a lesson in active learning approach

    All the principles and characteristics of the active learning process highlighted above are reflected in steps of a lesson as displayed below. Generally, the lesson is divided into three main parts whereby each one is divided into smaller steps to make sure that learners are involved in the learning process. Below are those main part and their small steps:
    a. Introduction\
    Introduction is a part where the teacher makes connection between the current and previous lesson through appropriate technique. The teacher opens short discussions to encourage learners to think about the previous learning experience and connect it with the current instructional objective.
    The teacher reviews the prior knowledge, skills and attitudes, which have a link with the new concepts to create good foundation and logical sequencings.
    b. Development of the new lesson
    The development of a lesson that introduces a new concept will go through the following small steps: discovery activities, presentation of learners’ findings, exploitation, synthesis/summary and exercises/application activities, explained below:
    Discovery activity
     Step 1
    • The teacher discusses convincingly with students to take responsibility of their learning.
     • He/she distributes the task/activity and gives instructions related to the tasks (working in groups, pairs, or individual to instigate collaborative learning, to discover what to be learned)
    Step 2
     • The teacher lets the students work collaboratively on the task
     • During this period the teacher refrains from intervening directly on the knowledge
     • He/she then monitors how the students are progressing towards the knowledge to be learned and boost those who are still behind (but without communicating to them the knowledge)

    Presentation of learners’ productions
    • In this episode, the teacher invites representatives of groups to present the students’ productions/findings
     • After three/four or an acceptable number of presentations, the teacher decides to engage the class into exploitation of the students’ productions.
    Exploitation of learner’s productions •
     .The teacher asks the students to evaluate the productions: which ones are correct, incomplete or false
     • Then the teacher judges the logic of the students’ products, corrects those that are false, completes those that are incomplete, and confirms those that correct.
    Institutionalization (summary/conclusion/ and examples)
    The teacher summarizes the learned knowledge and gives examples that illustrate the learned content.
    Exercises/ Application activities
     • Exercises of applying processes and products/objects related to learned unit/ subunit. Exercises in real life contexts
     • Teacher guides learners to make the connection of what they learnt to real life situations. At this level, the role of the teacher is to monitor the fixation of process and product/object being learned

    c. Assessment

    In this step, the teacher asks some questions to assess achievement of instructional 
    objective. 
    • During the assessment activity, learners work individually on the task/activity.
    • The teacher avoids intervening directly. In fact, results from this assessment 
    inform the teacher on the next steps for the whole class and individuals. 
    • In some cases, the teacher can end with a homework assignment.
    2. SAMPLE LESSON PLAN TEMPLATE

    The teacher’s guide provides more than one lesson plan taking into consideration 
    the type of lesson in the subject using the CBC format. 
    Teaching requires good preparation to be effective. This is the only way that 
    learning can be enhanced and assured. The teacher will find his/her work easier 
    if she/he goes to class well prepared with the lesson content organized in logical 
    manner. Even the experienced Fine Art and Craft teacher needs a lesson plan in 
    order to use the lesson time effectively. 

    Below is a sample of a lesson plan. 
    SAMPLE OF LESSON PLAN
    School name ………………………………………. Academic year: …………...

    Teachers’ Name...............................................................

    good

    good
    good
    good
    good
    good
    goood
    good
    good


    

    • 1.1. Imiterere y’inyoborabarezi

      Iyi nyoborabarezi igenewe umwarimu wigisha isomo rya Muzika mu mwaka wa kabiri w’amashuri abanza. Iyi nyoborabarezi yanditswe ihereye ku nteganyanyigisho y’ubugeni n’ubuhanzi ishingiye ku bushobozi yateguwe n’Ikigo Gishinzwe Guteza Imbere Uburezi mu Rwanda (REB) mu mwaka wa 2015.

      Iyi nyoborabarezi igizwe n’imitwe itatu (3), buri mutwe usozwa n’isuzuma rusange rizafasha umwarimu gusuzuma ubushobozi bw’abanyeshuri kugira ngo arebe ko ari ngombwa guhita atangira undi mutwe cyangwa se ko agomba gusubira mu masomo atarumvikanye neza. Uyu mutwe ugizwe n’amasomo atanu. Muri iyi nyoborabarezi, umwarimu yateganyirijwe isomo ntangarugero rimufasha gutegura no gutanga
      amasomo ye uko bikwiye.

      Muri iyi nyoborabarezi harimo imyitozo inyuranye igamije gusuzuma ubushobozi bw’umunyeshuri nyuma ya buri somo. Icyakora imyitozo iri mu gitabo si kamara:
      umwarimu yayiheraho agashaka indi akurikije ikigero abanyeshuri bagezeho n’aho ishuri rye riherereye.

      Twizeye ko iyi nyoborabarezi izafasha umwarimu kwigisha neza isomo rya Muzika, gukundisha abanyeshuri kuririmba, ari na byo bizabafasha kongera ubumenyi n’ubushobozi basanzwe bafite nk’uko bigaragara mu masomo atandukanye bazigishwa, byose bigamije gukuza impano bafite, zikazabagirira akamaro mu buzima bwabo bw’ejo hazaza.

      1.2. Imyigire n’imyigishirize

      1.2.1. Guteza imbere ubushobozi

      Guhera mu mwaka wa 2015 mu mashuri y’inshuke, abanza n’ayisumbuye u Rwanda rwasezereye imyigire n’imyigishirize yari ishingiye ahanini ku bumenyi rwinjira mu myigire n’imyigishirize ishingiye ku bushobozi bukomatanya ubumenyi, ubumenyi ngiro n’ubukesha. Bityo imyigire n’imyigishirize yahaga umwarimu umwanya munini isimburwa n’iha abanyeshuri uruhare runini ubumenyi, ubumenyi-ngiro n’ubukesha bimufasha gushyira mu bikorwa ibyo yize no gutanga ibisubizo by’ibibazo ahura na byo mu buzima bwe n’ubw’abandi.


      Mu myigire ishingiye ku bushobozi abanyeshuri ni bo bahabwa uruhare runini mu myigire yabo. Umwarimu ahera ku byo abanyeshuri basanzwe bazi kandi bafitiye ubushobozi, akabafasha kuvumbura ibindi bungurana ibitekerezo mu matsinda yabo. Iyo abanyeshuri bakorera mu matsinda umwarimu agenda abayobora atanga ubufasha ku babukeneye.
      Iyo barangije kungurana ibitekerezo mu matsinda, bamurika ibyo bagezeho, nyuma bagafatanya n’umwarimu kunonosora iby’ingenzi basigarana. Abanyeshuri ntibagomba gufatwa nk’aho nta cyo bazi.

      Umwarimu ntagomba kumva ko ari we ufite ubumenyi agomba kubapakiramo.


      Uretse ubushobozi bwihariye bukubiye mu isomo, abanyeshuri biyunguramo ubushobozi nsanganyamasomo bageraho bitewe n’aho bigira n’ubuzima busanzwe babamo. Izi ni zimwe mu ngero z’ubushobozi nsanganyamasomo abanyeshuri bashobora kungukira mu isomo rya Muzika:

      Ubushishozi no gushakira ibibazo ibisubizo:

      Ubu bushobozi buzafasha umunyeshuri gutekereza ahanga no gushyira mu gaciro ku buryo bwaguye, bituma abonera ibisubizo ibibazo ahura na byo mu buzima bwa buri munsi.

      Guhanga udushya:

      Kunguka ubu bushobozi bizafasha umunyeshuri gufata iya mbere agatekereza ahereye ku byo azi, maze agahanga ibintu bishya birimo no kuba yahanga indirimbo ifite ubutumwa bushishikariza abantu umurimo no guhanga udushya mu byo bakora.

      Ubushakashatsi:

      Ubu bushobozi buzafasha umunyeshuri gukemura ibibazo ahereye ku makuru no ku bumenyi busanzweho no gusobanura ibintu ahereye ku makuru yakusanyije.

      Gusabana mu ndimi zemewe gukoreshwa mu gihugu:

      Ubu bushobozi buzafasha abanyeshuri gusabana n’abandi nta mususu no gutanga ibitekerezo byabo ku buryo buboneye mu mvugo no mu nyandiko bakoresha imvugo n’amagambo bikwiye. Kubera iyo mpamvu, abarimu bose n’ubwo baba batigisha indimi, basabwa kugenzura ko abanyeshuri bakoresha uko bikwiye ururimi rwigishwamo.

      Ubufatanye, imibanire n’abandi ikwiye n’ubumenyi ngiro mu buzima
      bwa buri munsi

      Ubu bushobozi buzafasha abanyeshuri gukorana n’abandi mu matsinda, mu kazi ako ari ko kose bahawe barangwa n’imyitwarire n’indangagaciro bikwiye, bubaha uburenganzira, ibitekerezo n’imyitwarire binyuranye n’ibyabo. Ibi bizafasha kandi abanyeshuri gukora ibikorwa bijyanye no kubungabunga ibidukikije, gukora ubuvugizi ku byerekeye ubuzima bwabo n’ubw’umuryango bita ku isuku n’imirire iboneye kandi na none bakemura ibibazo bahura na byo mu buzima.

      Kwiga no guhora yiyungura ubumenyi

      Kunguka ubu bushobozi bizafasha abanyeshuri kujyana n’igihe biyungura ubumenyi n’ubumenyi ngiro batarinze gufashwa muri byose. Ibi bizabafasha kandi kujyana n’iterambere bibanda ku bumenyi n’ubumenyi ngiro bikenewe.

      1.2.2. Kwita ku ngingo nsanganyamasomo

      Iyi nyoborabarezi y’umwaka wa kabiri iteguye ku buryo hagaragaramo ubushobozi nsanganyamasomo bukurikira: umuco w’amahoro, ubuzima bw’imyororokere, uburinganire n’ubwuzuzanye bw’ibitsina byombi, uburezi budaheza, uburere mbonezabukungu, ubuziranenge, kwita ku bidukikije no kurwanya jenoside.

      Iyo umwarimu yigisha agomba kwita ku myitozo ikubiyemo ubu bushobozi nsanganyamasomo kugira ngo intego zabwo zigerweho. Zimwe mu ngero z’ingingo nsanganyamasomo zizibandwaho mu isomo rya Muzika ni izi zikurikira:

      Umuco w’amahoro

      Umuco w’amahoro ugaragara mu gihe uwarimu yigisha indirimbo: abanyeshuri bihatira gutega amatwi batuje, nta kumuvugiramo cyangwa kuvunda. Ugaragara kandi mu gihe abana bakorera mu matsinda bahana ibitekerezo mu bwubahane.

      Uburinganire n’ubwuzuzanye bw’ibitsina byombi

      Bigaragara mu gihe uwarimu ahuza abanyeshuri b’abakobwa n’abanyeshuri b’abahungu mu matsinda kugira ngo baririmbire hamwe. Icyo gihe, asaba abanyeshuri gukora amatsinda atarobanura ku gitsina kandi akanabaha amahirwe angana mu gutanga ibisubizo, ibitekerezo n’ubundi bwunganizi.

      Uburezi budaheza

      Mu gihe mu ishuri harimo abana bafite ubumuga butandukanye, umwarimu abitaho kimwe na bagenzi babo batabufite. Abakeneye ubufasha bw’umwihariko abubaha uko ashoboye, kandi agakangurira abandi banyeshuri kubafasha nta kubaheza cyangwa kubanena.

      Uburere mbonezabukungu

      Aha, umwarimu yigisha abanyeshuri Muzika nk’isomo rizabagirira akamaro mu byerekeranye no kuba hari icyo bakwinjiza kijyanye n’umutungo, nk’uko hari abahanzi benshi bazwiho kuba binjiza amafaranga, bayakuye mu kuririmba ahantu hatandukanye: mu minsi mikuru, mu bitaramo n ahandi

      1.2.3. Kwita ku banyeshuri bafite ibyo bagenerwa byihariye mu myigire

      Mu ishuri, umwarimu asabwa kwita ku bafite ibibazo byihariye kugira ngo bashobore kujyana n’abandi. Iyo umwarimu avuga, arangurura ijwi kugira ngo afashe abatumva neza. Ashobora kandi no kubicaza hafi, akabasaba kumureba avuga, agakoresha ibishushanyo aho bishoboka hose, agakoresha ibimenyetso n’amarenga uko abishoboye.

      Abatabona neza abicaza akurikije imiterere y’ubumuga bwo kutabona bafite byaba ari imbonahafi cyangwa imbonakure. Bityo abafite imbonahafi abicaza hafi naho abafite imbonakure akabicaza ahitaruye. Abafite ubumuga bw’ingingo z’umubiri, umwarimu abashakira umwanya bicaramo ubafasha mu myigire yabo.

      Abafite ubumuga bw’ingingo, Umwarimu abaha amahirwe yo gukora ibyo bashobora gukora. Urugero: umunyeshuri ufite ukuboko kumwe, mu ndirimbo zisaba gukoma amashyi, igihe abandi bakoma amashyi, we akoma ku ntebe ajyana n’abakoma amashyi.
      Abafite ubumuga bwo mu mutwe umwarimu atangira abafasha mu byo bakora ariko gahoro gahoro akagenda agabanya ubufasha abagenera. Umwarimu arabareka bagakorana n’abandi banyeshuri kandi akabatera umwete mu byo bagenda bageraho n’imbaraga bakoresha

      Abanyeshuri bafite ubumuga bwo kutumva neza cyangwa bumva buhoro umwarimu ashobora kubafasha arangurura ijwi cyangwa akabaha udukoresho dutuma batarangara (utwumvisho: ecouteurs/ earphones) igihe abandi biga indirimbo.


      Abagenda buhoro mu myigire yabo bagomba gushyirwa mu matsinda y’ababyumva kurusha abandi kugira ngo babazamure, kandi umwarimu akabibandaho ababaza n’iyo baba batazamuye ikiganza kugira ngo basubize. Bahabwa kandi imyitozo yihariye ituma bazamura ubushobozi bwabo.

      1.2.4. Isuzuma

      Isuzuma ni igenzura ry’imyigire n’imyigishirize hakusanywa amakuru ajyanye n’uburyo buri munyeshuri yiga ndetse no gufata umwanzuro ku byo umunyeshuri yagezeho hashingiwe ku bipimo byagenwe mbere yo gukora isuzuma. Isuzuma rero ni igice k’ingenzi mu myigire n’imyigishirize. Isuzuma rigizwe n’ubwoko butandukanye ari bwo ubu bukurikira:

      1.2.4.1. Isuzuma ryo kugorora imyigire n’imyigishirize

      Mu isuzuma ryo kugorora imyigire n’imyigishirize hakoreshwa uburyo busanzwe bukoreshwa n’amashuri mu gusuzuma ko abanyeshuri biga uko bikwiye. Mu gihe umwarimu ategura isomo rye, agomba kugena n’ibipimo bigenderwaho mu gusuzuma ibyo abanyeshuri bize ndetse n’ubukesha bategerejweho bagitangira kwiga umutwe runaka. Umutwe urangije kwigwa, umwarimu asabwa kureba ko abanyeshuri bose bagaragaza uko bikwiye ubushobozi bw’ingenzi bugamijwe mu mutwe bashingiye ku bigenderwaho mu isuzuma, mbere y’uko batangira kwiga umutwe ukurikiraho.


      Ubu bwoko bw’isuzuma muri iyi nyoborabarezi buri ukubiri: imyitozo y’isuzuma umwarimu agomba guha abanyeshuri nyuma y’ikigwa asuzuma ko intego z’isomo zagezweho, hakaba kandi n’imyitozo y’isuzuma rusange risoza umutwe ituma umwarimu afata umwanzuro wo gutangira undi mutwe.

      1.2.4.2. Isuzuma rigamije kumenya intera abanyeshuri bagezeho

      Mu gihe isuzuma rikozwe mu rwego rwo kugira ikemezo gifatwa ku bijyanye n’ubushobozi cyangwa ibyo umunyeshuri ashoboye gukora, riba rigamije kureba intera umunyeshuri agezeho. Isuzuma rigamije kureba intera umunyeshuri agezeho rigaragaza ishusho y’ubushobozi umunyeshuri amaze kugeraho mu gihe runaka kihariye. Intego y’ibanze isuzuma rigamije ni ukureba intera umunyeshuri agezeho no kugenzura niba intego z’isomo zaragezweho.


      Isuzuma ritegurwa hashingiwe ku ntego zihariye z’isomo cyangwa ku bigenderwaho mu isuzuma rya buri mutwe. Isuzuma riteguye ku buryo risaba umunyeshuri gushyira mu bikorwa ibyo yize. Cyakora hagenda hagaragaramo n’ibibazo bike bimusaba kugaragaza ubumenyi bw’ibyo yize. Mu itegurwa ry’iri suzuma ibibazo bikurikirana hashingiwe ku nzego z’intego z’imyigire n’imyigishirize zagenwe n’umuhanga mu
      iyigandero Bloom. Ni ukuvuga ko ibibazo biri ku ntera zo hejuru ku rwego rw’intego ari byo bihabwa umwanya ugaragara muri iyi nyoborabarezi kurusha ibibazo bishingiye ku ntera zo hasi zijyanye n’ubumenyi.

      Mu isomo rya Muzika, hibandwa cyane cyane ku isuzumabumenyingiro. Iri suzuma rifite agaciro gakomeye mu myigishirize y’isomo kuko buri mwitozo uha umwarimu umwanya wo kumenya intambwe buri munyeshuri yateye muri iryo somo, akaboneraho n’akanya ko gukosora ibitagenze neza. Ku rundi ruhande, buri munyeshuri abona umwanya wo gukora umwitozo wa wenyine cyangwa mu amatsinda.

      Muri iyi nyoborabarezi, hateganyijwe ibibazo bibumbye amasomo yose yigishijwe mu mitwe yose igize isomo rya Muzika mu mwaka wa mbere. Igihe asuzuma mu isomo rya Muzika, umwarimu akwiye gushingira ku ngingo zikurikira:

      • Ijwi,

      • Injyana

      Ibimenyetso byigana indirimbo

      • Gufata mu mutwe,

      • Kutagira ubwoba imbere y’abandi,

      • Guhuza imbamutima n’ibikubiye mu ndirimbo, n’ibindi

      1.2.5. Uburyo bw’imyigire y’abanyeshuri n’imiyoborere y’uburyo bw’imyigire
      n’imyigishirize

      Hari uburyo butandukanye bw’imyigishirize n’uburyo bwo kuyigeraho. Guhitamo uburyo bw’imyigishirize bigomba kwitonderwa cyane kandi hari ibigomba kwitabwaho nk’umwihariko w’amasomo, ubwoko bw’amasomo, intego zayo, imfashanyigisho uburyo abanyeshuri bicaye mu ishuri, ibikenewe kuri buri munyeshuri, ubushobozi bwe n’uburyo bwe bw’imyigire. Hari uburyo bune bw’imyigire y’abanyeshuri busobanurwa mu buryo bukurikira:

      a) Abanyeshuri b’umurava n’abanyeshuri b’abasesenguzi:

      Abanyeshuri b’umurava basobanukirwa neza ikintu iyo bakiganiraho, bagishyira mu bikorwa cyangwa bagisobanurira abandi. Naho abanyeshuri b’abasesenguzi bo basobanukirwa ikintu ari uko babanje kugitekerezaho cyane.

      b) Abanyeshuri bagendera mu murongo umwe n’abanyeshuri b’abacukumbuzi

      Aba ba mbere bakunda ibintu bifatika. Bakemura ibibazo banyuze mu nzira zagenwe (ntibakunda ibibagora) mu gihe ab’abacukumbuzi bakunda guhanga ibishya kandi ntibakunda gusubira mu bintu bimwe.

      c) Abanyeshuri bitegereza n’abanyeshuri babwirwa

      Abanyeshuri bitegereza bagaragazwa no kwibuka neza ibyo babonye cyangwa bitegereje n’amaso yabo (ibishushanyo, amashusho, amafoto, amafirimi, n’ibindi...).
      Abanyeshuri babwirwa bo, bagaragazwa no kumva neza ibyo babwiwe mu magambo (ibyandikwa n’ibivugwa).

      d) Abanyeshuri bumva intambwe ku yindi n’abanyeshuri bumva muri rusange

      Abanyeshuri bumva intamwe ku yindi bo basobanukirwa binyuze mu gufashwa buhoro buhoro, berekwa isano iri hagati y’igice runaka n’ikikibanziriza cyangwa ikigikurikira, naho abanyeshuri bumva muri rusange bumva igitekerezo rusange cy’isomo, batagombye kwigora baryinjiramo ryose uko ryakabaye.

      1.2.6. Imyigishirize iha uruhare umunyeshuri

      Uburyo butandukanye bw’imyigire bwavuzwe haruguru bushobora kugerwaho mu gihe umwarimu akoresheje uburyo bw’imyigishirize iha uruhare umunyeshuri, aho abanyeshuri bagira uruhare rw’ibanze mu myigire yabo.

      Imyigishirize iha uruhare umunyeshuri ni iki?

      Ni uburyo bwinjiza abanyeshuri mu gukora no gutekereza ku byo bari gukora. Muri iyi myigire, abanyeshuri bashishikarizwa kuzana ibyo bashoboye n’ibyo bazi igihe bari kwiga.

      Uruhare rw’umwarimu mu myigishirize ishingiye ku bushobozi

      • Umwarimu afasha abanyeshuri akoresha uburyo bwo kubaza, uburyo bwo kuganira mu matsinda, ubushakashatsi, ibikorwa by’ubucukumbuzi n’imikoro ku giti cyabo.


      • Akoresha abanyeshuri isuzuma bwite cyangwa mu matsinda yaguye iyo bari mu ishuri kandi agakoresha isuzuma rishingiye ku bushobozi.

      • Aha abanyeshuri amahirwe yo kuzamura ubushobozi butandukanye bifitemo, abagenera ibyo gukora bizamura ubushishozi, ubushobozi bwo gukemura ibibazo, ubushakashatsi, guhanga ibishya, kuganira no
      gufatanya.

      • Umwarimu afasha ubu buryo bw’imyigire mu guha agaciro uruhare rw’abanyeshuri mu bikorwa byabo ku ishuri.

      Uruhare rw’abanyeshuri mu myigire yabo.

      Abanyeshuri nibo urufunguzo rw’imyigire ibaha uruhare mu myigire yabo. Ntabwo ari abo gufatwa nk’aho ntacyo bazi, ko umwarimu agomba kubapakiramo ibyo agomba kubaha, ahubwo akabafata nk’abantu buzuye ibitekerezo, ubushobozi n’ubukesha byo kubakiraho imyigire ihamye. Umunyeshuri wiga muri ubu buryo

      • Aganira kandi asangiza abandi banyeshuri ibyo yifitemo binyuze mu kwerekana, kuganira n’abandi, mu mikoro y’amatsinda, no mu bindi bimuha uruhare (kwigana, ubushakashatsi, ubucukumbuzi...)

      • Kugira uruhare rugaragara no kugira inshingano ku myigire ye.

      •Kuzamura ubumenyi n’impano yifitemo, mu gukora.

      • Gukora ubushakashatsi n’ubucukumbuzi binyuze mu gusoma ibiri mu bitabo cyangwa kuri murandasi no kubaza abantu batandukanye, hanyuma akabwira abandi ibyo yagezeho.

      • Gutuma buri munyeshuri mu bagize itsinda rye agira uruhare mu mukoro watanzwe mu itsinda binyuze mu gutanga ibisobanuro, ubushishozi, inshingano no kwigirira ikizere mu gihe avuga mu ruhame.

      • Gutanga umwanzuro ushingiye ku byagezweho mu kwiga.

      Ibice by’ingenzi by’isomo mu buryo bw’imyigishirize iha uruhare umunyeshuri

      Ibiranga imyigire iha umunyeshuri uruhare byavuzwe haruguru bigaragara mu bice by’isomo bikurikira. Muri rusange, isomo rigabanyije mu bice bitatu by’ingenzi, aho buri gice na cyo kigabanyijemo ibikorwa byinjiza abanyeshuri mu gikorwa cyo kwiga. Ibyo bice ni ibi bikurikira:

      1) Intangiriro

      Intangiriro ni igice umwarimu yerekanamo ihuriro hagati y’isomo ry’uwo munsi n’isomo riribanziriza. Atangiza ikiganiro kigamije gufasha abanyeshuri gutekereza ku byo bize mu isomo ryabanje no kubihuza n’intego y’isomo ry’uwo munsi. Umwarimu yibanda ku bumenyi bw’ingenzi, ubumenyingiro n’ubukesha bifitanye isano n’ibyo mu isomo rishya mu rwego rwo kubaka ishingiro rihamye no gukurikiza neza uruhererekane.

      2) Isomo nyirizina

      Isomo nyirizina rikubiyemo inyigisho nshya rikorwa mu ntambwe nto zikurikira: ibikorwa by’ivumburamatsiko, kwerekana ibyo abanyeshuri bagezeho, kubibyaza umusaruro, gukora incamake n’imyitozo cyangwa kubishyira mu bikorwa, nk’uko bisobanurwa muri ubu buryo:

      Ibikorwa by’ivumburamatsiko
      Intambwe ya mbere:

      • Umwarimu asaba abanyeshuri kumenya ko uruhare rwabo mu myigire ari rwo rwa mbere.

      • Abaha ibyo gukora akanababwira amabwiriza yose abigenga (niba barabikora mu matsinda yagutse, ya babiri babiri cyangwa niba ari buri muntu ukwe, kugira ngo bibafashe kuvumbura ubumenyi bugamijwe
      gutangwa).

      Intambwe ya kabiri:

      Umwarimu:

      • aha umwanya abanyeshuri bagakora ibyo yabahaye mu matsinda.

      • yirinda guhita asubiza abanyeshuri ku bijyanye n’ibyateganyijwe kwigwa uwo munsi.

      • Agerageza kuba umuyobozi wabo ariko atabasubiriza ibibazo, ahubwo abayobora mu nzira igana ibisubizo, kandi agafasha abasigara inyuma.

      Kwerekana ibyo abanyeshuri bagezeho

      • Muri aka gace, umwarimu atumira abahagarariye amatsinda bakaza kwerekana imbere y’abandi banyeshuri ibyo amatsinda yabo yagezeho.

      • Nyuma y’uko amatsinda atatu cyangwa ane amaze kwerekana ibyo yagezeho, umwarimu asaba abanyeshuri bose kubyaza umusaruro ibyavuzwe n’amatsinda.

      Kubyaza umusaruro ibyagezweho n’abanyeshuri

      • Umwarimu asaba abanyeshuri kugenzura umusaruro wavuye mu byakozwe: ibishyitse, ibituzuye neza n’ibitari byo.

      • Nyuma umwarimu agerageza kumva ukuri kw’ibyavuzwe n’abanyeshuri, akabafasha gukosora ibyo bibeshye, akuzuza ibituzuye, akemeza ibishyitse.

      Umwanzuro/incamake/ingero

      Umwarimu atanga incamake y’ibyizwe kandi agatanga n’ingero zisobanura neza ibyizwe.

      • Imyitozo/gushyira mu bikorwa ibyizwe

      • Hatangwa imyitozo igendanye n’ibyizwe mu ishuri

      • Hatangwa kandi imyitozo ishingiye ku buzima bwa buri munsi ariko bufite aho buhurira n’ibyizwe mu ishuri.

      Umwarimu afasha abanyeshuri guhuza ibyizwe n’ubuzima bwa buri munsi. Kuri iyi ntera, uruhare rw’umwarimu ni ukuyobora abanyeshuri mu gucengerwa n’ibyo bize.

      3) Isuzuma

      Kuri iyi ntambwe, umwarimu abaza abanyeshuri bimwe mu bibazo agamije kureba niba intego z’isomo zagezweho. Muri iki gikorwa k’isuzuma, buri munyeshuri asuzumwa ku giti ke. Umwarimu yirinda guhita atanga ibisubizo, ahubwo ibivuye mu isuzuma biha umwarimu icyo azakorera abanyeshuri muri rusange n’umunyeshuri ku giti ke. Rimwe na rimwe, umwarimu ashobora gusoza isomo atanga umukoro wo mu rugo.

      1.2.7. Ubushobozi bugamijwe ku munyeshuri urangije umwaka wa kabiri

      Umunyeshuri urangije umwaka wa kabiri w’amashuri abanza azaba ashobora:

      • Guherekeresha indirimbo amashyi n’ibikoresho byoroheje bivuzwa.

      • Kuririmba indirimbo gakondo nyarwanda ziherekejwe n’umudiho.

      • Kugereranya injyana zitandukanye z’indirimbo nyarwanda.

      Ubushobozi bugamijwe ku munyeshuri urangije umwaka wa kabiri

      Ubushobozi bugamijwe ku munyeshuri urangije umwaka wa kabiri

      Umwarimu asaba abanyeshuri gukorera mu matsinda

      Gufasha abanyeshuri

      Ubushobozi bugamijwe ku munyeshuri urangije umwaka wa kabiri

      Umusozo w’isomo/ Ikomatanya Iminota 5

      Kwisuzuma (umurezi

      UMUTWE WA MBERE: KURIRIMBA INDIRIMBO Z’IMICO ITANDUKANYE

      1.1Ubushobozi bw’ingenzi bugamijwe

      Kuririmba indirimbo z’imico itandukanye hubahirizwa injyana zazo.

      1.2 Ubushobozi shingiro

      Kugira ngo intego z’uyu mutwe zigerweho, umunyeshuri agomba kuba afite ubushobozi shingiro bukurikira:

      • Kwigana neza ijwi yumvise.

      • Gutahura injyana z’indirimbo n’imbyino zinyuranye.

      • Guherekeresha indirimbo amashyi n’umuyego yubahiza injyana.

      • Kugorora no kunoza ijwi n’umubyimba.

      • Kuririmba no kubyina mu ruhame.

      1.3 Ingingo nsanganyamasomo zivugwaho

      1.3.1 Umuco w’amahoro

      Mu ndirimbo harimo izivuga ku gushimangira imibereho n’imibanire myiza y’abantu.

      Mu gihe umwarimu asobanurira abanyeshuri inyunguramagambo zijyanye n’imibanire myiza, nko gufashanya, gutabarana,g usura uwagize ibyago no kumufasha, kutabangamira abandi n’ibindi, agerageza kubaganiriza ku kamaro ko kubana neza n’abandi n’ingaruka mbi zo kutabana neza n’abandi by’umwihariko mu muryango nyarwanda.

      1.3.2 Guha agaciro uburinganire n’ubwuzuzanye

      Kugira ngo abanyeshuri bumve uburinganire n’ubwuzuzanye; umwarimu ahuza abanyeshuri b’abakobwa n’ab’abahungu mu matsinda mato atandukanye bakaririmbira hamwe. Asaba abanyeshuri gukora amatsinda adaheza akanabaha amahirwe angana mu gutanga ibisubizo, ibitekerezo n’ubundi bwunganizi.

      1.3.3 Kwita kuri buri munyeshuri

      Hari abanyeshuri bafite ubumuga butandukanye bw’ingingo. Umwarimu ageregaza kubegera akabafasha kandi akabashimira kuri duke bashoboye gukora.

      1.4 Uburyo bwo kwinjira mu isomo

      Umwarimu atanga umwitozo wo kuririmba hubahirizwa injyana y’indirimbo. Bashobora kuririmba umwe umwe ku giti ke cyangwa bakaririmba bari mu matsinda mato.

      1.5 Urutonde rw’amasomo agize umutwe wa mbere

      Urutonde rw’amasomo agize umutwe wa mbere

      1.6 Ibiteganywa gukorwa mu kwigisha aya masomo

      Mu ntangiriro:


      • Umwarimu yereka abanyeshuri amashusho cyangwa amafoto yateguye. Abanyeshuri babyitegereza batuje, nyuma akabasaba kuvuga ibyo babona kuri ayo mashusho cyangwa amafoto

      • Umwarimu abaza abanyeshuri utubazo dutandukanye dushingiye kuri ya mashusho cyangwa amafoto, aganisha ku isomo ry’umunsi.

      Mu isomo nyir’izina:

      • Umwarimu aririmba indirimbo nshya inshuro imwe yitoze, ashyiramo amarangamutima ashoboka. Icyo gihe, abanyeshuri baba bateze amatwi.
      • Yongera gusaba abanyeshuri gutega amatwi bakumva neza amagambo avugwa muri iyo ndirimbo n’injyana yayo.
      • Umwarimu kandi asaba abanyeshuri kuvuga niba hari amagambo bumvise badasobanukiwe.

      • Asobanura amagambo akomeye, yaba ayo abanyeshuri batanze cyangwa andi we ubwe yateguye.

      • Abanyeshuri basobanurirana muri make icyo iyo ndirimbo ivuga

      • Umwarimu aririmba igika kimwe kimwe, abanyeshuri bagasubiramo. Iyo birangiye, asaba abanyeshuri kuririmba indirimbo yose akajyana n’abanyeshuri

      • Umwarimu asaba abanyeshuri kuririmba bonyine

      Mu isuzuma:

      Mu isuzuma ryo kuririmba, umwarimu asuzuma ko umwana ashobora kuririmba adategwa, adasobanya indirimbo n’injyana. Asaba umwana umwe umwe kuririmba igice kimwe k’indirimbo. Bashobora no kubikorera mu matsinda

      Isomo rya mbere: Indirimbo zivuga ku kurwanya ibiyobyabwenge
      a)Intego zihariye:

      • Kwigana ijwi ry’indirimbo n’amagambo ayigize

      • Kuririmbana n’abandi

      • Gutinyuka kuvugira mu ruhame

      • Kubana neza n’abandi

      • Kwirinda no kwamagana ibiyobyabwenge

      b)Imfashanyigisho:

      • Ibishushanyo bigaragaza ibiyobyabwenge bitandukanye (kanyanga siriduwili, urumogi, mayirungi n’ibindi) n’uburyo bwo kubirwanya (kubuza umuntu kubinywa, kubimena/kubitwika)

      • Ibishushanyo, amashusho cyangwa amafoto bigaragaza abantu bari kubyina/gushayaya

      • Ibikoresho bitandukanye byumvikanisha indirimbo

      c) Uko isomo ritangwa:

      i.Intangiriro


      • Umwarimu afasha abanyeshuri kujya mu matsinda

      • Abasaba kuririmba indirimbo bazi.

      • Hanyuma, abereka ibishushanyo, amashusho cyangwa amafoto (nk’uko biteganywa mu ntangiriro y’uyu mutwe), akababazaho utubazo dutandukanye.

      ii.Isomo nyirizina

      Umwarimu yigisha abanyeshuri indirimbo ikurikira, yabanje kuyumva neza no kuyiga:

      Indirimbo: Twamagane ibiyobyabwenge

      Twamagane ibiyobyabwenge

      Muze mwese twamagane ibiyobyabwenge

      Tubirwanye dushize amanga

      Tubirandure burundu.

      Twamagane kanyanga

      Twamagane urumogi

      Twamagane siriduwile

                                              twamaganye ibiyobyabwenge

      twamaganye ibiyobyabwenge

      Twamagane kanyanga

      Twamagane urumogi

      Twamagane siriduwile

      Twamagane kole

      Tubyamagane

      Tubyamagane

      Tubyamagane

      Icyitonderwa: Aha, umwarimu afasha abanyeshuri gushyiramo ibindi biyobyabwenge bizwi mu gace babamo, mu njyana ya HIP HOP

      iii.Isuzuma

      Isuzuma rikorwa mu byiciro bibiri: ibibazo bijyanye no kuririmba n’ibibazo ibijyanye n’insanganyamatsiko.

      A.Kuririmba

      Umwarimu atanga isuzuma ryo kuririmba, ari na ryo ryibandwaho cyane, agendeye ku mabwiriza y’isuzuma agenwa n’integanyanyigisho.

      B.Ikibazo kiganisha ku nsanganyamatsiko y’indirimbo

      • Vuga amwe mu mazina y’ibiyobyabwenge uzi.

      Isomo rya kabiri: Indirimbo zivuga ku kurwanya uburara n’ubwomanzi
      a)Intego zihariye:

      • Kwigana ijwi ry’indirimbo n’amagambo ayigize

      • Kuririmbana n’abandi

      • Gutinyuka kuvugira mu ruhame

      • Kubana neza n’abandi

      • Kwirinda no kwamagana ibiyobyabwenge

      b) Imfashanyigisho:

      Ibikoresho bitandukanye byumvikanisha indirimbo

      c) Uko isomo ritangwa:

      i. Intangiriro

      • Umwarimu afasha abanyeshuri kujya mu matsinda

      • Abasaba kuririmba indirimbo bize mu isomo riheruka.

      • Nyuma ababaza ikibazo gikurikira:

      Vuga amazina y’ibiyobyabwenge avugwa mu ndirimbo mwize mu isomo riheruka

      =Kanyanga, urumogi, siriduwile, kole… (n’ibindi biboneka mu gace k’iwabo)

      ii. Isomo nyirizina

      Umwarimu yigisha abanyeshuri indirimbo ikurikira, yabanje kuyumva neza no kuyiga:

      Indirimbo: Twamagane ibiyobyabwenge

      Twamagane ibiyobyabwenge

      Munyarwanda mwana w’u Rwanda


      Twirinde ibiyobyabwenge,

      Byica ubuzima bikabushegesha,

      Igihugu cyacu, kikabura amaboko

      Muze tubyamagane

      twamagane ibiyobyabwenge

      iii. Isuzuma

      Isuzuma rikorwa mu byiciro bibiri: ibibazo bijyanye no kuririmba n’ibibazo ibijyanye n’insanganyamatsiko.

      A. Kuririmba

      Umwarimu atanga isuzuma ryo kuririmba, ari na ryo ryibandwaho cyane, agendeye ku mabwiriza y’isuzuma agenwa n’integanyanyigisho.

      B. Ikibazo kiganisha ku nsanganyamatsiko y’indirimbo

      • Vuga impamvu ari ngombwa kwirinda ibiyobyabwenge.

      Isomo rya gatatu: Indirimbo zishimangira imibereho n’imibanire myiza
      y’abantu


      a)Intego zihariye:

      • Kwigana ijwi ry’indirimbo n’amagambo ayigize

      • Kuririmba no kubyina mu ruhame indirimbo wubahiriza injyana yayo

      • Kugira imigenzo mbonezabupfura

      • Gusobanukirwa n’umuco nyarwanda

      • Kwigana injyana z’indirimbo n’imbyino zinyuranye zo mu muco nyarwanda

      b)Imfashanyigisho:

      • Ibishushanyo bigaragaza abantu babyina indirimbo z’imico itandukanye y’u Rwanda nk’ikinimba, umushayayo, igishakamba, ikinyemera n’iyindi.

      • Ibishushanyo bigaragaza kurwanya ibiyobyabwenge, uburara n’ubwomanzi

      • Telefoni cyangwa iradiyo byumvikanisha amajwi y’indirimbo

      c) Uko isomo ritangwa:

      i. Intangiriro

      • Gushyira abana mu matsinda

      • Kubasaba kuririmba indirimbo iyo ari yo yose bazi ivuga ku kurwanya uburara n’ubwomanzi
      umwarimu ahuza ibitekerezo n’ibisobanuro byavuye mu matsinda akabiha umurongo

      ii. Isomo nyir’izina

      Umwarimu yigisha iyi ndirimbo ikurikira ivuga ku kurwanya uburara n’ubwomanzi ishishikariza abana kurangwa n’ingeso nziza yabanje kuyumva no kuyiga neza kugira ngo ahitemo ijyanye n’icyo abanyeshuri bakeneye.

      Indirimbo: Tugire ingeso nziza
      Tugire ingeso nziza

      1.Bana nimuze twese tugire ingeso nziza,

      Twirinde kugira uburara n’ubwomanzi,

      twibuke ko turi Rwanda rw’ejo.

      2.Niba tuvuye ku ishuri twihutire gutaha,

      ntidutinde mu mayira hose si byiza,

      twibuke ko turi Rwanda rw’ejo.

      3.Twirinde gushukwa n’abandi batujyana mu ngeso mbi, Uburere bwiza dutozwa buri
      gihe buturange,

      twibuke ko turi Rwanda rw’ejo.

      tugire ingeso nziza

      iii. Isuzuma

      Isuzuma rikorwa mu byiciro bibiri: ibibazo bijyanye no kuririmba n’ibibazo ibijyanye n’insanganyamatsiko.

      a. Kuririmba

      Umwarimu atanga isuzuma ryo kuririmba, ari na ryo ryibandwaho cyane, agendeye ku mabwiriza y’isuzuma agenwa n’integanyanyigisho.

      b. Ibibazo biganisha ku nsanganyamatsiko y’indirimbo

      • Iyi ndirimbo iravuga ku yihe ngingo?

      • Ni iki kivugwa muri iyi ndirimbo kigomba kuranga abana ?

      • Vuga nibura ibintu bitatu by’ingirakamaro ukuye muri iyi ndirimbo.

      • Ni iyihe nama wagira abana bagira ingeso mbi nko kuzerera, gusuzugura, kwiba n’izindi ngeso mbi ?

      Isomo rya kane: Indirimbo zishimangira imibereho n’imibanire myiza
      y’abantu


      a)Intego zihariye:

      • Kwigana ijwi, injyana n’umudiho by’indirimbo

      • Kugira imigenzo mbonezabupfura (kubaha abantu, Imana, umuco,…)

      • Kuyega hubahirizwa injyana

      • Kugorora no kunoza ijwi n’umubyimba

      • Kurwanya uburara n’ubwomanzi.

      b) Imfashanyigisho:

      • Ibishushanyo, amashusho cyangwa amafoto bigaragaza abantu babyina indirimbo z’imico itandukanye y’u Rwanda nk’ikinimba, gushayaya, igishakamba, ikinyemera n’iyindi.

      • Ibishushanyo bigaragaza kurwanya, uburara n’ubwomanzi

      • Ibikoresho byumvikanisha indirimbo

      c) Uko isomo ritangwa:

      i.Intangiriro

      • Gusaba abanyeshuri kuririmba indirimbo bize ubushize.

      • Kubereka bya bishushanyo, amashusho cyangwa amafoto bigaragaza abantu babyina indirimbo z’imico itandukanye y’u Rwanda, hanyuma bakavumbura injyana ifite.

      ii Isomo nyirizina

      • Umwarimu afasha abanyeshuri kujya mu matsinda.

      • Abasaba kwitoza guherekeresha ya ndirimbo amashyi

      • Abasaba kandi kwitoza kuyibyina bakurikije injyana ifite.

      • Abanyeshuri bitoza kubyina ya ndirimbo mu njyana y’ikinyemera

      iii.Isuzuma

      Isuzuma rikorwa mu byiciro bibiri: ibibazo bijyanye no kuririmba n’ibibazo ibijyanye n’insanganyamatsiko.

      a.Kuririmba no kubyina:

      Umwarimu asuzuma ko abanyeshuri bazi kuririmba no kubyina bubahiriza injyana y’indirimbo bize. Bikorwa itsinda ku rindi, bitewe n’uko igihe kingana.

      b.Ibibazo biganisha ku nsanganyamatsiko y’indirimbo

      Umwarimu ashobora kwifashisha ibibazo byateganyirijwe isomo ribanziriza iri ngiri hanyuma akaba yakongeramo n’ibindi akurikije intego rusange y’isomo.

      Isomo rya gatanu: Indirimbo zishimangira imibereho n’imibanire myiza
      y’abantu


      a)Intego zihariye:

      • Kwigana ijwi ry’indirimbo n’amagambo ayigize

      • Gusigasira umuco nyarwanda no kubaha umuco w’ahandi.

      • Gusobanukirwa n’uburenganzira bw’umwana.

      • Kwamagana no kurwanya ihohoterwa ry’uburenganzira bw’umwana.

      b)Imfashanyigisho:

      Ibishushanyo bitandukanye bigaragaza uburenganzira bw’umwana: nko gukina n’abandi bana, kugurirwa ibikoresho by’ishuri n’imyenda, kugaburirwa, gutembera n’ibindi.

      Iradiyo cyangwa ikindi gikoresho cyumvikanisha amajwi y’indirimbo.

      c)Uko isomo ritangwa:

      i.Intangiriro

      • Gushyira abanyeshuri mu matsinda.

      • Gusubiramo akaririmbo bazi cyangwa bize

      ii.Isomo nyir’izina

      Umwarimu ahitamo imwe muri izindirimbo zikurikira yabanje kuzumva no kuziga kugira ngo ahitemo iyoroheye abanyeshuri.

      Indirimbo ya 1 : Tubamagane

      Iyi ndirimbo ifite injyana y’Ikinyemera

      Uko ibyinwa: Iyi ndirimbo ibyinwa bateze amaboko nk’inka z’inyambo bagakoma amashyi bakurikiza injyana yayo nk’uko yanditse kuri Muzika y’indirimbo. (Urugero: ta- ta - ta -/ta ta ta-)

      Indirimbo ya 2: Twite ku bana
      Umwana akwiye kwitabwaho,
      akagira ubuzima buzira umuze,
      Agatera imbere no mubwenge,
      kandi buri wese akaba mu muryango.

      1. Icuruzwa ryabo turaryamaganye
      2. Ibiyobyabwenge turabyamaganye
      3. Imirimo ivunanye turayamaganye
      4. Gusambanya abana turabyamaganye

      Abana bose bige, kandi bavuzwe
      babone indyo yuzuye !

                                                          twite kubana

      twite kubana

      tubagane

      Tubamagane

      Uburenganzira bw’umwana

      muze twese tubushyigikire

      Twamagane ababuza abana kwiga

      kandi aribo bayobozi b’ejo.

      Twamagane ababuza abana gukina

      kandi bahigira gusabana

      Twamagane abatavuza abana

      kandi aribo rwanda rw’ejo

      Twamagane abaheza abana

      kandi nabo bafite ubushobozi.

      TUBAMAGANE

        iii.Isuzuma 

      Isuzuma rikorwa mu byiciro bibiri: ibibazo bijyanye no kuririmba n’ibibazo ibijyanye
      n’insanganyamatsiko.

      A)Kuririmba

      Umwarimu asuzuma ko abanyeshuri bazi kuririmba no kubyina bubahiriza injyana y’indirimbo. Bikorwa itsinda ku itsinda.

      B)Ibibazo biganisha ku nsanganyamatsiko y’indirimbo
      Ibi bibazo bijyanye n’indirimbo zose uko ari ebyiri:

      • Ni iki wumvise muri iyi ndirimbo.

      • Tanga ingero z’abantu bagomba kwamaganwa bahohotera uburenganzira bw’umwana.

      • Tanga ingero z’ibikorwa bikwiye kwamaganwa bihohotera uburenganzira bw’umwana.

      • Ese ni ngombwa guha abana uburenganzira? Sobanura.

      Isuzuma rusange ku mutwe wa mbere

      Ibibazo rusange by’isuzuma


      1. Ibiyobyabwenge ni iki?

      2. Tanga ingero z’ibiyobyabwenge waba uzi.

      3. Ni irihe somo wavanye mu ndirimbo ivuga ku kurwanya ibiyobyabwenge?

      4. Vuga muri make uko wakwirinda kugira uburara cyangwa ubwomanzi.

      5. Vuga ingero z’uburenganzira bw’umwana.

      6. Ese umwana akwiye uburenganzira? Sobanura.

      7. Ririmba udategwa kandi wubahiriza injyana y’indirimbo ivuga ku:

                        a)Kurwanya ibiyobyabwenge.
                        b)Kurwanya uburara n’ubwomanzi
                        c)Kurwanya ihohoterwa ry’uburenganzira bw’umwana

      Ibisubizo biteganijwe ku bibazo byabajijwe ku isuzuma rusange

      1.Ibiyobyabwenge ni ibintu umuntu yinjiza mu mubiri we bigahindura imitekerereze cyangwa imikorere y’ubwonko bwe.

      2.Kanyanga, siriduwili, urumogi, mayirungi,cifu waragi (chief waragi).

      3.Kwirinda gukoresha ibiyobyabwenge, gutunga agatoki aho biri, kugira inama ababikoresha bakabireka.

      4.Kwirinda kuzerera, kwirinda gushukwa n’abandi, gutaha kare uvuye ku ishuri, kwirinda kureba firimi z’urukozasoni zigaragaza ubusambanyi, kunyurwa n’ibyo ababyeyi bawe baguhaye, kwishimira ubuzima ubayemo, n’ibindi…

      5.Kujyanwa mu ishuri, kugaburirwa, kwambikwa, kuvuzwa, gutanga ibitekerezo, kurererwa mu muryango, kurerwa n’ababyeyi

      6.Yego. Kuko nawe afite ubushobozi bwo gutekereza no gutanga ibitekerezo,gukura mubwenge n’umuco no kubaho.

      7.Umwarimu asuzuma niba abanyeshuri baririmba neza kandi batabusanya n’injyana y’indirimbo.

      1.7 Imyitozo y’inyongera

      Imyitozo nzamurabushobozi

      1.Umwitozo ukurikira uhabwa abanyeshuri bagaragaje ikibazo cyo kwitiranya injyana y’indirimbo.
      Wifashishije amashyi, tandukanya injyana z’indirimbo zikurikira: Tubamagane na Twite ku bana (isomo rya gatanu)
      2.Uyu mwitozo uhabwa abanyeshuri bagaragaje ikibazo cyo gutinya kubyina mu ruhame: Umwarimu amusaba kubyina ari 5 kumwe na bagenzi be bake b’incuti ze, akajya abikora kenshi. Buhoro buhoro uko
      agenda abimenyera, akazabyina mu itsinda, bikazarangira abyiniye mu ruhame imbere y’ishuri.
      Herekeresha indirimbo ikoroheye imbyino.

      Imyitozo nyagurabushobozi

      1) Umwarimu ashobora kwifashisha igikoresho cyumvikanisha amajwi y’indirimbo, akumvisha abanyeshuri indirimbo ibonetse yose ariko ifite injyana nyarwanda, akabasaba kuyiherekeresha imbyino bubahiriza injyana yayo, hanyuma we akagenzura niba badasobanya imbyino n’injyana y’indirimbo.

      2) Umwarimu ashobora gusaba abanyeshuri gukora itorero ry’ishuri, bakajya babyina indirimbo nyarwanda mu ruhame.

    • UMUTWE WA MBERE:KURIRIMBA INDIRIMBO Z’IMICO ITANDUKANYE

      1.1Ubushobozi bw’ingenzi bugamijwe

      Kuririmba indirimbo z’imico itandukanye hubahirizwa injyana zazo.

      1.2 Ubushobozi shingiro

      Kugira ngo intego z’uyu mutwe zigerweho, umunyeshuri agomba kuba afite ubushobozi shingiro bukurikira:

      • Kwigana neza ijwi yumvise.
      • Gutahura injyana z’indirimbo n’imbyino zinyuranye.
      • Guherekeresha indirimbo amashyi n’umuyego yubahiza injyana.
      • Kugorora no kunoza ijwi n’umubyimba.
      • Kuririmba no kubyina mu ruhame.

      1.3 Ingingo nsanganyamasomo zivugwaho

      1.3.1 Umuco w’amahoro

      Mu ndirimbo harimo izivuga ku gushimangira imibereho n’imibanire myiza y’abantu. Mu gihe umwarimu asobanurira abanyeshuri inyunguramagambo zijyanye n’imibanire myiza, nko gufashanya, gutabarana,g usura uwagize ibyago no kumufasha, kutabangamira abandi n’ibindi, agerageza kubaganiriza ku kamaro ko kubana neza n’abandi n’ingaruka mbi zo kutabana neza n’abandi by’umwihariko mu muryango
      nyarwanda.

      1.3.2 Guha agaciro uburinganire n’ubwuzuzanye

      Kugira ngo abanyeshuri bumve uburinganire n’ubwuzuzanye; umwarimu ahuza abanyeshuri b’abakobwa n’ab’abahungu mu matsinda mato atandukanye bakaririmbira hamwe. Asaba abanyeshuri gukora amatsinda adaheza akanabaha amahirwe angana mu gutanga ibisubizo, ibitekerezo n’ubundi bwunganizi.

      1.3.3 Kwita kuri buri munyeshuri

      Hari abanyeshuri bafite ubumuga butandukanye bw’ingingo. Umwarimu ageregaza kubegera akabafasha kandi akabashimira kuri duke bashoboye gukora.

      1.4 Uburyo bwo kwinjira mu isomo

      Umwarimu atanga umwitozo wo kuririmba hubahirizwa injyana y’indirimbo. Bashobora kuririmba umwe umwe ku giti ke cyangwa bakaririmba bari mu matsinda mato.

      1.5 Urutonde rw’amasomo agize umutwe wa mbere

      1.5 Urutonde rw’amasomo agize umutwe wa mbere

      1.6 Ibiteganywa gukorwa mu kwigisha aya masomo

      Mu ntangiriro:

      • Umwarimu yereka abanyeshuri amashusho cyangwa amafoto yateguye. Abanyeshuri babyitegereza batuje, nyuma akabasaba kuvuga ibyo babona kuri ayo mashusho cyangwa amafoto

      • Umwarimu abaza abanyeshuri utubazo dutandukanye dushingiye kuri ya mashusho cyangwa amafoto, aganisha ku isomo ry’umunsi.

      Mu isomo nyir’izina:

      • Umwarimu aririmba indirimbo nshya inshuro imwe yitoze, ashyiramo amarangamutima ashoboka. Icyo gihe, abanyeshuri baba bateze amatwi.

      • Yongera gusaba abanyeshuri gutega amatwi bakumva neza amagambo avugwa muri iyo ndirimbo n’injyana yayo.

      • Umwarimu kandi asaba abanyeshuri kuvuga niba hari amagambo bumvise badasobanukiwe.

      • Asobanura amagambo akomeye, yaba ayo abanyeshuri batanze cyangwa andi we ubwe yateguye.

      • Abanyeshuri basobanurirana muri make icyo iyo ndirimbo ivuga

      • Umwarimu aririmba igika kimwe kimwe, abanyeshuri bagasubiramo. Iyo birangiye, asaba abanyeshuri kuririmba indirimbo yose akajyana n’abanyeshuri

      • Umwarimu asaba abanyeshuri kuririmba bonyine

      Mu isuzuma:

      Mu isuzuma ryo kuririmba, umwarimu asuzuma ko umwana ashobora kuririmba adategwa, adasobanya indirimbo n’injyana. Asaba umwana umwe umwe kuririmba igice kimwe k’indirimbo. Bashobora no kubikorera mu matsinda

      Isomo rya mbere: Indirimbo zivuga ku kurwanya ibiyobyabwenge

      a)Intego zihariye:

      • Kwigana ijwi ry’indirimbo n’amagambo ayigize
      • Kuririmbana n’abandi
      • Gutinyuka kuvugira mu ruhame
      • Kubana neza n’abandi
      • Kwirinda no kwamagana ibiyobyabwenge

      b)Imfashanyigisho:

      • Ibishushanyo bigaragaza ibiyobyabwenge bitandukanye (kanyanga siriduwili, urumogi, mayirungi n’ibindi) n’uburyo bwo kubirwanya (kubuza umuntu kubinywa, kubimena/kubitwika)

      • Ibishushanyo, amashusho cyangwa amafoto bigaragaza abantu bari kubyina/gushayaya

      • Ibikoresho bitandukanye byumvikanisha indirimbo

      c)Uko isomo ritangwa:

      i.Intangiriro

      • Umwarimu afasha abanyeshuri kujya mu matsinda
      • Abasaba kuririmba indirimbo bazi.
      • Hanyuma, abereka ibishushanyo, amashusho cyangwa amafoto (nk’uko biteganywa mu ntangiriro y’uyu mutwe), akababazaho utubazo dutandukanye.

      ii.Isomo nyirizina

      Umwarimu yigisha abanyeshuri indirimbo ikurikira, yabanje kuyumva neza no kuyiga:

      Indirimbo: Twamagane ibiyobyabwenge

                Twamagane ibiyobyabwenge

      Muze mwese twamagane ibiyobyabwenge

      Tubirwanye dushize amanga

      Tubirandure burundu.

      Twamagane kanyanga

      Twamagane urumogi

      Twamagane siriduwile

        Twamagane ibiyobyabwenge

      Twamagane kanyanga

      Twamagane urumogi

      Twamagane siriduwile

      Twamagane kole

      Tubyamagane

      Tubyamagane

      Tubyamagane

      Icyitonderwa: Aha, umwarimu afasha abanyeshuri gushyiramo ibindi biyobyabwenge bizwi mu gace babamo, mu njyana ya HIP HOP

      iii.Isuzuma

      Isuzuma rikorwa mu byiciro bibiri: ibibazo bijyanye no kuririmba n’ibibazo ibijyanye n’insanganyamatsiko.

      A.Kuririmba

      Umwarimu atanga isuzuma ryo kuririmba, ari na ryo ryibandwaho cyane, agendeye ku mabwiriza y’isuzuma agenwa n’integanyanyigisho.

      B.Ikibazo kiganisha ku nsanganyamatsiko y’indirimbo

      • Vuga amwe mu mazina y’ibiyobyabwenge uzi.

      Isomo rya kabiri: Indirimbo zivuga ku kurwanya uburara n’ubwomanzi

      a)Intego zihariye:

      • Kwigana ijwi ry’indirimbo n’amagambo ayigize
      • Kuririmbana n’abandi
      • Gutinyuka kuvugira mu ruhame
      • Kubana neza n’abandi
      • Kwirinda no kwamagana ibiyobyabwenge

      b)Imfashanyigisho:

      Ibikoresho bitandukanye byumvikanisha indirimbo

      c)Uko isomo ritangwa:

      i. Intangiriro

      • Umwarimu afasha abanyeshuri kujya mu matsinda
      • Abasaba kuririmba indirimbo bize mu isomo riheruka.
      • Nyuma ababaza ikibazo gikurikira:

      Vuga amazina y’ibiyobyabwenge avugwa mu ndirimbo mwize mu isomo riheruka

      =Kanyanga, urumogi, siriduwile, kole… (n’ibindi biboneka mu gace k’iwabo)

      ii. Isomo nyirizina

      Umwarimu yigisha abanyeshuri indirimbo ikurikira, yabanje kuyumva neza no kuyiga:

      Indirimbo: Twamagane ibiyobyabwenge

      Twamagane ibiyobyabwenge

      Munyarwanda mwana w’u Rwanda

      Twirinde ibiyobyabwenge,

      Byica ubuzima bikabushegesha,

      Igihugu cyacu, kikabura amaboko

      Muze tubyamagane

             Indirimbo: Twamagane ibiyobyabwenge

      iii. Isuzuma

      Isuzuma rikorwa mu byiciro bibiri: ibibazo bijyanye no kuririmba n’ibibazo ibijyanye n’insanganyamatsiko.

      A. Kuririmba

      Umwarimu atanga isuzuma ryo kuririmba, ari na ryo ryibandwaho cyane, agendeye ku mabwiriza y’isuzuma agenwa n’integanyanyigisho.

      B. Ikibazo kiganisha ku nsanganyamatsiko y’indirimbo

      • Vuga impamvu ari ngombwa kwirinda ibiyobyabwenge.

      Isomo rya gatatu: Indirimbo zishimangira imibereho n’imibanire myiza y’abantu

      a)Intego zihariye:

      • Kwigana ijwi ry’indirimbo n’amagambo ayigize
      • Kuririmba no kubyina mu ruhame indirimbo wubahiriza injyana yayo
      • Kugira imigenzo mbonezabupfura
      • Gusobanukirwa n’umuco nyarwanda
      • Kwigana injyana z’indirimbo n’imbyino zinyuranye zo mu muco nyarwanda

      b)Imfashanyigisho:

      • Ibishushanyo bigaragaza abantu babyina indirimbo z’imico itandukanye y’u Rwanda nk’ikinimba, umushayayo, igishakamba, ikinyemera n’iyindi.

      • Ibishushanyo bigaragaza kurwanya ibiyobyabwenge, uburara n’ubwomanzi
      • Telefoni cyangwa iradiyo byumvikanisha amajwi y’indirimbo

      c)Uko isomo ritangwa:

      i. Intangiriro

      • Gushyira abana mu matsinda
      • Kubasaba kuririmba indirimbo iyo ari yo yose bazi ivuga ku kurwanya uburara n’ubwomanzi

      umwarimu ahuza ibitekerezo n’ibisobanuro byavuye mu matsinda akabiha umurongo

      ii. Isomo nyir’izina

      Umwarimu yigisha iyi ndirimbo ikurikira ivuga ku kurwanya uburara n’ubwomanzi ishishikariza abana kurangwa n’ingeso nziza yabanje kuyumva no kuyiga neza kugira ngo ahitemo ijyanye n’icyo abanyeshuri bakeneye.

      Indirimbo: Tugire ingeso nziza

      Tugire ingeso nziza

      1.Bana nimuze twese tugire ingeso nziza,

      Twirinde kugira uburara n’ubwomanzi,

      twibuke ko turi Rwanda rw’ejo.

      2.Niba tuvuye ku ishuri twihutire gutaha,

      ntidutinde mu mayira hose si byiza,

      twibuke ko turi Rwanda rw’ejo.

      3.Twirinde gushukwa n’abandi batujyana mu ngeso mbi, Uburere bwiza dutozwa buri gihe buturange,

      twibuke ko turi Rwanda rw’ejo.

          Indirimbo: Tugire ingeso nziza

      iii. Isuzuma

      Isuzuma rikorwa mu byiciro bibiri: ibibazo bijyanye no kuririmba n’ibibazo ibijyanye n’insanganyamatsiko.

      a. Kuririmba

      Umwarimu atanga isuzuma ryo kuririmba, ari na ryo ryibandwaho cyane, agendeye ku mabwiriza y’isuzuma agenwa n’integanyanyigisho.

      b. Ibibazo biganisha ku nsanganyamatsiko y’indirimbo

      • Iyi ndirimbo iravuga ku yihe ngingo?
      • Ni iki kivugwa muri iyi ndirimbo kigomba kuranga abana ?
      • Vuga nibura ibintu bitatu by’ingirakamaro ukuye muri iyi ndirimbo.
      • Ni iyihe nama wagira abana bagira ingeso mbi nko kuzerera, gusuzugura, kwiba n’izindi ngeso mbi ?

      Isomo rya kane: Indirimbo zishimangira imibereho n’imibanire myiza y’abantu

      a)Intego zihariye:

      • Kwigana ijwi, injyana n’umudiho by’indirimbo
      • Kugira imigenzo mbonezabupfura (kubaha abantu, Imana, umuco,…)
      • Kuyega hubahirizwa injyana
      • Kugorora no kunoza ijwi n’umubyimba
      • Kurwanya uburara n’ubwomanzi.

      b) Imfashanyigisho:

      • Ibishushanyo, amashusho cyangwa amafoto bigaragaza abantu babyina indirimbo z’imico itandukanye y’u Rwanda nk’ikinimba, gushayaya, igishakamba, ikinyemera n’iyindi.

      • Ibishushanyo bigaragaza kurwanya, uburara n’ubwomanzi
      • Ibikoresho byumvikanisha indirimbo

      c)Uko isomo ritangwa:

      i.Intangiriro

      • Gusaba abanyeshuri kuririmba indirimbo bize ubushize.
      • Kubereka bya bishushanyo, amashusho cyangwa amafoto bigaragaza abantu babyina indirimbo z’imico itandukanye y’u Rwanda, hanyuma bakavumbura injyana ifite.

      ii Isomo nyirizina

      • Umwarimu afasha abanyeshuri kujya mu matsinda.
      • Abasaba kwitoza guherekeresha ya ndirimbo amashyi
      • Abasaba kandi kwitoza kuyibyina bakurikije injyana ifite.
      • Abanyeshuri bitoza kubyina ya ndirimbo mu njyana y’ikinyemera

      iii.Isuzuma

      Isuzuma rikorwa mu byiciro bibiri: ibibazo bijyanye no kuririmba n’ibibazo ibijyanye n’insanganyamatsiko.

      a.Kuririmba no kubyina:

      Umwarimu asuzuma ko abanyeshuri bazi kuririmba no kubyina bubahiriza injyana y’indirimbo bize. Bikorwa itsinda ku rindi, bitewe n’uko igihe kingana.

      b.Ibibazo biganisha ku nsanganyamatsiko y’indirimbo

      Umwarimu ashobora kwifashisha ibibazo byateganyirijwe isomo ribanziriza iri ngiri hanyuma akaba yakongeramo n’ibindi akurikije intego rusange y’isomo.

      Isomo rya gatanu: Indirimbo zishimangira imibereho n’imibanire myiza y’abantu

      a)Intego zihariye:

      • Kwigana ijwi ry’indirimbo n’amagambo ayigize
      • Gusigasira umuco nyarwanda no kubaha umuco w’ahandi.
      • Gusobanukirwa n’uburenganzira bw’umwana.
      • Kwamagana no kurwanya ihohoterwa ry’uburenganzira bw’umwana.

      b)Imfashanyigisho:

      Ibishushanyo bitandukanye bigaragaza uburenganzira bw’umwana: nko gukina n’abandi bana, kugurirwa ibikoresho by’ishuri n’imyenda, kugaburirwa, gutembera n’ibindi.

      Iradiyo cyangwa ikindi gikoresho cyumvikanisha amajwi y’indirimbo.

      c)Uko isomo ritangwa:

      i.Intangiriro

      • Gushyira abanyeshuri mu matsinda.
      • Gusubiramo akaririmbo bazi cyangwa bize

      ii.Isomo nyir’izina

      Umwarimu ahitamo imwe muri izindirimbo zikurikira yabanje kuzumva no kuziga kugira ngo ahitemo iyoroheye abanyeshuri.

      Indirimbo ya 1 : Tubamagane

      Iyi ndirimbo ifite injyana y’Ikinyemera

      Uko ibyinwa: Iyi ndirimbo ibyinwa bateze amaboko nk’inka z’inyambo bagakoma amashyi bakurikiza injyana yayo nk’uko yanditse kuri Muzika y’indirimbo. (Urugero: ta- ta - ta -/ta ta ta-)

      Indirimbo ya 2: Twite ku bana

      Umwana akwiye kwitabwaho,

      akagira ubuzima buzira umuze,

      Agatera imbere no mubwenge,

      kandi buri wese akaba mu muryango.

      1. Icuruzwa ryabo turaryamaganye

      2. Ibiyobyabwenge turabyamaganye

      3. Imirimo ivunanye turayamaganye

      4. Gusambanya abana turabyamaganye

      Abana bose bige, kandi bavuzwe
      babone indyo yuzuye !

          Indirimbo ya 2: Twite ku bana

            Indirimbo ya 2: Twite ku bana

      Tubamagane

      Uburenganzira bw’umwana

      muze twese tubushyigikire

      Twamagane ababuza abana kwiga

      kandi aribo bayobozi b’ejo.

      Twamagane ababuza abana gukina

      kandi bahigira gusabana

      Twamagane abatavuza abana

      kandi aribo rwanda rw’ejo

      Twamagane abaheza abana

      kandi nabo bafite ubushobozi.

      Tubamagane

      iii.Isuzuma

      Isuzuma rikorwa mu byiciro bibiri: ibibazo bijyanye no kuririmba n’ibibazo ibijyanye n’insanganyamatsiko.

      A)Kuririmba

      Umwarimu asuzuma ko abanyeshuri bazi kuririmba no kubyina bubahiriza injyana y’indirimbo. Bikorwa itsinda ku itsinda.

      B)Ibibazo biganisha ku nsanganyamatsiko y’indirimbo

      Ibi bibazo bijyanye n’indirimbo zose uko ari ebyiri:

      • Ni iki wumvise muri iyi ndirimbo.
      • Tanga ingero z’abantu bagomba kwamaganwa bahohotera uburenganzira bw’umwana.
      • Tanga ingero z’ibikorwa bikwiye kwamaganwa bihohotera uburenganzira bw’umwana.
      • Ese ni ngombwa guha abana uburenganzira? Sobanura.

      Isuzuma rusange ku mutwe wa mbere

      Ibibazo rusange by’isuzuma

      1. Ibiyobyabwenge ni iki?

      2. Tanga ingero z’ibiyobyabwenge waba uzi.

      3. Ni irihe somo wavanye mu ndirimbo ivuga ku kurwanya ibiyobyabwenge?

      4. Vuga muri make uko wakwirinda kugira uburara cyangwa ubwomanzi.

      5. Vuga ingero z’uburenganzira bw’umwana.

      6. Ese umwana akwiye uburenganzira? Sobanura.

      7. Ririmba udategwa kandi wubahiriza injyana y’indirimbo ivuga ku:

             a)Kurwanya ibiyobyabwenge.
             b)Kurwanya uburara n’ubwomanzi
              c)Kurwanya ihohoterwa ry’uburenganzira bw’umwana.

      Ibisubizo biteganijwe ku bibazo byabajijwe ku isuzuma rusange

      1.Ibiyobyabwenge ni ibintu umuntu yinjiza mu mubiri we bigahindura imitekerereze cyangwa imikorere y’ubwonko bwe.

      2.Kanyanga, siriduwili, urumogi, mayirungi,cifu waragi (chief waragi).

      3.Kwirinda gukoresha ibiyobyabwenge, gutunga agatoki aho biri, kugira inama ababikoresha bakabireka.

      4.Kwirinda kuzerera, kwirinda gushukwa n’abandi, gutaha kare uvuye ku ishuri, kwirinda kureba firimi z’urukozasoni zigaragaza ubusambanyi, kunyurwa n’ibyo ababyeyi bawe baguhaye, kwishimira ubuzima ubayemo, n’ibindi…

      5.Kujyanwa mu ishuri, kugaburirwa, kwambikwa, kuvuzwa, gutanga ibitekerezo, kurererwa mu muryango, kurerwa n’ababyeyi

      6.Yego. Kuko nawe afite ubushobozi bwo gutekereza no gutanga ibitekerezo,gukura mubwenge n’umuco no kubaho.

      7.Umwarimu asuzuma niba abanyeshuri baririmba neza kandi batabusanya n’injyana y’indirimbo.

      1.7Imyitozo y’inyongera

      Imyitozo nzamurabushobozi

      1.Umwitozo ukurikira uhabwa abanyeshuri bagaragaje ikibazo cyo kwitiranya injyana y’indirimbo.

      Wifashishije amashyi, tandukanya injyana z’indirimbo zikurikira: Tubamagane na Twite ku bana (isomo rya gatanu)

      2.Uyu mwitozo uhabwa abanyeshuri bagaragaje ikibazo cyo gutinya kubyina mu
      ruhame: Umwarimu amusaba kubyina ari 5

      kumwe na bagenzi be bake b’incuti ze, akajya abikora kenshi. Buhoro buhoro uko agenda abimenyera, akazabyina mu itsinda, bikazarangira abyiniye mu ruhame imbere y’ishuri.

      Herekeresha indirimbo ikoroheye imbyino.

      Imyitozo nyagurabushobozi

      1)Umwarimu ashobora kwifashisha igikoresho cyumvikanisha amajwi y’indirimbo, akumvisha abanyeshuri indirimbo ibonetse yose ariko ifite injyana nyarwanda, akabasaba kuyiherekeresha imbyino bubahiriza injyana yayo, hanyuma we akagenzura niba badasobanya imbyino n’injyana y’indirimbo.

      2)Umwarimu ashobora gusaba abanyeshuri gukora itorero ry’ishuri, bakajya babyina
      indirimbo nyarwanda mu ruhame.

    • UMUTWE WA KABIRI:GUHEREKERESHA INDIRIMBO NYARWANDA INGOMA N’IBINYUGURI

      2.1. Ubushobozi bw’ingenzi bugamijwe

      Gushobora guherekeresha indirimbo ingoma n’ibinyuguri.

      2.2. Ubushobozi shingiro

      Kugira ngo intego z’uyu mutwe zigerweho, umunyeshuri agomba kuba afite ubushobozi shingiro bukurikira:

      Kwigana injyana z’indirimbo n’imbyino zinyuranye zo mu muco nyarwanda.

      • Kuririmba no kubyina mu ruhame.

      • Kwigana ijwi ry’abandi.

      • Kuyega hubahirizwa injyana.

      • Kugorora no kunoza ijwi n’umubyimba.

      2.3. Ingingo nsanganyamasomo zigaragara muri uyu mutwe

      • Umuco w’amahoro

      Iyi ngingo igaragara mu gihe abanyeshuri bateze amatwi umwarimu ubigisha indirimbo, igihe bakorera hamwe mu matsinda n’igihe basobanura indirimbo zishimangira imibereho n’imibanire myiza y’abantu.

      • Uburinganire n’ubwuzuzanye bw’ibitsina byombi:

      Bigaragara mu gihe umwarimu asaba abanyeshuri gukora amatsinda adaheza akanabaha amahirwe angana mu kuririmba, kubyina, gutanga ibisubizo n’ibitekerezo.

      • Uburezi budaheza:

      Iyi ngingo igaragazwa n’uburyo umwarimu agerageza kwita kuri buri munyeshuri cyane cyane yegera kandi afasha abafite ubumuga.

      • Kurwanya Jenoside

      Bigaragara mu gihe umwarimu asobanura bimwe mu bikorwa biganisha ku mibanire myiza y’abantu, kurwanya amacakubiri n’ivangura iryo ari ryo ryose, gufashanya, gutabarana, kujya no kugisha inama no kwimakaza umuco w’amahoro.

      2.4. Uburyo bwo kwinjira mu isomo

      Umwarimu atanga umwitozo wo kuririmba hubahirizwa injyan3a y’indirimbo.

      Abanyeshuri bashobora kuririmba umwe umwe ku giti ke cyangwa bakaririmba bari mu matsinda mato.

      2.5.Urutonde rw’amasomo agize umutwe wa kabiri

            2.5.Urutonde rw’amasomo agize umutwe wa kabiri

      2.6. Ibiteganywa gukorwa mu kwigisha aya masomo 

      Mu ntangiriro:

      • Umwarimu yereka abanyeshuri amashusho cyangwa amafoto yateguye.

      Abanyeshuri babyitegereza batuje, nyuma yaho akabasaba kuvuga ibyo babona kuri ayo mashusho cyangwa amafoto

      • Umwarimu abaza abanyeshuri utubazo dutandukanye dushingiye kuri ya mashusho cyangwa amafoto, aganisha ku isomo ry’umunsi.

      Mu isomo nyir’izina:

      • Umwarimu aririmba indirimbo nshya inshuro imwe yitoze, ashyiramo amarangamutima ashoboka. Icyo gihe, abanyeshuri baba bateze amatwi.

      • Yongera gusaba abanyeshuri gutega amatwi bakumva neza amagambo avugwa muri iyo ndirimbo n’injyana yayo.

      • Umwarimu kandi asaba abanyeshuri kuvuga niba hari amagambo bumvise badasobanukiwe.

      • Asobanura amagambo akomeye, yaba ayo abanyeshuri batanze cyangwa andi we ubwe yateguye.

      • Abanyeshuri basobanurirana muri make icyo iyo ndirimbo ivuga

      • Umwarimu aririmba igika kimwe kimwe, abanyeshuri bagasubiramo.

      Iyo birangiye, asaba abanyeshuri kuririmba indirimbo yose akajyana n’abanyeshuri

      • Umwarimu asaba abanyeshuri kuririmba bonyine

      Mu isuzuma:

      Mu isuzuma ryo kuririmba, umwarimu asuzuma ko umunyeshuri ashobora kuririmba adategwa,ahuza neza indirimbo, ingoma n’ibinyuguri. Asaba umunyeshuri umwe umwe kuririmba igice kimwe k’indirimbo cyangwa indirimbo yose. Bashobora no kubikorera mu matsinda.

      Isomo rya mbere: Indirimbo zivuga ku Mana

      a)Intego zihariye:

      • Kwigana ijwi ry’indirimbo n’amagambo ayigize

      • Guhuza indirimbo ingoma n’ibinyuguri.

      • Guhuza injyana y’indirimbo ingoma n’ibinyuguri

      • Kuririmba no kubyina mu ruhame

      b)Imfashanyigisho:

      • Ibishushanyo bigaragaza urusengero, Kiliziya, abantu bari gusenga, ibikoresho by’ubuyoboke, (umusaraba, Bibiliya, ishapure, amashusho), n’ibindi.

      • Ingoma n’ibinyuguri

      • Ibikoresho bitandukanye byumvikanisha indirimbo

      c) Uko isomo ritangwa:

      i.Intangiriro

      • Gufasha abanyeshuri kujya mu matsinda

      • Gusaba abanyeshuri kuririmba indirimbo bazi ivuga Imana

      ii.Isomo nyirizina

      Umwarimu ahitamo imwe muri izi ndirimbo zivugwa ku ku Mana akigisha abanyeshuri kuyiririmba bayiherekeresha amashyi, ingoma n’ibinyuguri kandi bubahiriza injyana yayo.

      Indirimbo ya mbere : Imana ni Umubyeyi

      Imana ni Umubyeyi

      1. Imana niyo yaturemye,

      yaturemye mu ishusho yayo,

      iduha ubwenge n’umutima,

      nimucyo natwe dukundane.

      2. aturemye kandi idukunze,

      maze idutoza gukunda,

      idusaba twese gukundana,

      nimucyo rero dukundane.

      3.Imana koko ni Umubyeyi,

      ni Yo buhungiro bwacu,

      tuyigane tuyiyambaze,

      nimucyo rero dukundane

      Imana ni Umubyeyi

      Indirimbo ya kabiri: Nzaririmba

      Nzahora ndirimba

      Mpanike ibisingizo

      Ndate Rurema

      Rurema, Rugira.

      Nzahora mwamamaza

      Ahantu hose

      Nzamwamamaza

      Rurema, Rugira.

      Nzamubwira abanda

      Nabo bamusingize

      Nzamukorera

      Rurema, rugira.

      Nzamukunda iteka

      Nzahora musenga

      Nzamusenga

      Rurema, rugira.

      Nzakora ugushaka kwe

      Ndangwe n’urukundo

      Nzamukorera

      Rurema, Rugira

      Rurema, Rugira

      iii.Isuzuma

      Isuzuma rikorwa mu byiciro bibiri: ibibazo bijyanye no kuririmba n’ibibazo ibijyanye n’insanganyamatsiko.

      A.Kuririmba

      Umwarimu atanga isuzuma ryo kuririmba, ari na ryo ryibandwaho cyane, agendeye ku mabwiriza y’isuzuma agenwa n’integanyanyigisho.

      B.Ibibazo biganisha ku nsanganyamatsiko y’indirimbo

      1)Imana ni Umubyeyi

      • Imana yaturemye mu ishusho ya nde?

      • Vuga byibura ibintu bibiri Imana yaduhaye ikiturema.

      • Ese niba Imana yaradutoje gukundana, twe dukwiriye gukora iki?

      2)Nzaririmba Rurema:

      • Vuga ibikorwa bitandukanye biri muri iyi ndirimbo uzakorera Rurema (Rugira).

      • Ririmba udategwa iyi ndirimbo, uyijyanisha:

      a)n’ingoma

      b)n’ikinyuguri

      Isomo rya kabiri: Indirimbo zishimangira imibereho n’imibanire myiza

      a)Intego zihariye

      • Guhuza indirimbo ingoma n’ibinyuguri

      • Kwigana ijwi ry’indirimbo n’amagambo ayigize

      • Kuririmba no kubyina mu ruhame indirimbo wubahiriza injyana yayo

      • Kugira imigenzo mbonezabupfura

      • shimangira imibereho n’imibanire myiza

      38 Igitabo cy’Umwarimu-Ubugeni n’Ubuhanzi-Umwaka wa Kabiri

      b)Imfashanyigisho

      • Ibishushanyo bigaragaza abantu babyina indirimbo z’imico itandukanye y’u Rwanda nk’ikinimba, gushayaya, igishakamba, ikinyemera n’iyindi

      • Ibishushanyo bigaragaza ubusabane, imibanire myiza y’abantu, ibikorwa by’urukundo n’ibindi.

      • Telefoni cyangwa iradiyo byumvikanisha amajwi y’indirimbo

      c)Uko isomo ritangwa:

      i.Intangiriro

      • Gushyira abana mu matsinda

      • Kubasaba kuririmba indirimbo bize mu isomo riheruka.

      ii.Isomo nyirizina

      Umwarimu yigisha abanyeshuri indirimbo ikurikira, yabanje kuyumva no kuyiga neza:

      Indirimbo: Haranira amahoro

      (Injyana yayo: Igishakamba)

      Haranira amahoro, haranira amahoro,

      Haranira amahoro tubake u Rwanda rwacu,

      Turuteze imbere, haranira amahoro.

      1. Dukundane twese, haranira amahoro.

      2. Dushyire hamwe, haranira amahoro

      3. Twubake u Rwanda, haranira amahoro

      haranira amahoro

      haranira amahoro
      iii.Isuzuma

      Isuzuma rikorwa mu byiciro bibiri: ibibazo bijyanye no kuririmba n’ibibazo ibijyanye n’insanganyamatsiko.

      A.Kuririmba

      Umwarimu atanga isuzuma ryo kuririmba, ari na ryo ryibandwaho cyane, agendeye ku mabwiriza y’isuzuma agenwa n’integanyanyigisho.

      B.Ibibazo biganisha ku nsanganyamatsiko y’indirimbo

      1)Haranira amahoro.

      Iyi ndirimbo iravuga ku yihe ngingo?

      Vuga ibikorwa bitandukanye wakora kugira ngo uharanire amahoro muri bagenzi bawe

      Nimuganire ku bikorwa bitandukanye bigaragaza ko igihugu cyacu cy’u Rwanda giharanira amahoro.

      Isomo rya gatatu: Indirimbo zamagana ibiyobyabwenge

      a)Intego zihariye:

      • kwigana neza ijwi ry’indirimbo n’amagambo ayigize

      • kuririmbana n’abandi

      • kuririmbira mu ruhame

      • Guherekeresha indirimbo ingoma n’ibinyuguri

      • Kwamagana ibiyobyabwenge

      b) Imfashanyigisho:

      • Ibishushanyo bigaragaza ibiyobyabwenge bitandukanye n’uburyo bwo kubyamagana (kubuza umuntu kubinywa, kubimena/kubitwika)

      • Ingoma n’ibinyuguri

      • Ibikoresho bitandukanye byumvikanisha indirimbo

      c)Uko isomo ritangwa

      i.Intangiriro

      • Gufasha abana kujya mu matsinda

      • Gusaba abanyeshuri kuririmba indirimbo bazi zivuga ku biyobyabwenge bize mu gihembwe cya mbere cyangwa mu mwaka wa kabiri.

      ii.Isomo nyir’izina

      Umwarimu yigisha abanyeshuri indirimbo ikurikira, yabanje kuyumva no kuyiga neza:

      Indirimbo: Tubyamagane

      1) Twamagane ibiyobyabwenge, kuko byica ubuzima.

      Twamagane ababikwirakwiza, natwe tubyirinde

      2) Twamagane urumogi n’itabi kuko byica ubuzima.

      Twamagane ababikwirakwiza, natwe tubyirinde.

      3) Twamagane kanyanga na kore, kuko byica ubuzima.

      Twamagane ababikwirakwiza, natwe tubyirinde.

      4)Twamamaze inzoga ku bana zangiza ubwonko bwabo.

      Twamagane abazibagurisha, natwe tubyirinde.

      Tubyamagane
      iii. Isuzuma

      Isuzuma rikorwa mu byiciro bibiri: ibibazo bijyanye no kuririmba n’ibibazo ibijyanye n’insanganyamatsiko.

      A.Kuririmba

      Umwarimu atanga isuzuma ryo kuririmba, ari na ryo ryibandwaho cyane, agendeye ku mabwiriza y’isuzuma agenwa n’integanyanyigisho.

      B.Ibibazo ku nsanganyamatsiko y’indirimbo

      • Vuga ibiyobyabwenge bivugwa mu ndirimbo mwize.

      • Ugendeye ku ndirimbo mwize, garagaza ububi bwa bimwe mu biyobyabwenge bivugwa muri iyo ndirimbo.

      • Vuga bamwe mu bo tugomba kwamagana bagira uruhare mu bubi bw’ibiyobyabwenge bivugwa mu ndirimbo mwize.

      Isomo rya kane: Indirimbo zamagana uburara n’ubwomanzi

      a) Intego zihariye:


      • Kwigana ijwi, injyana n’umuduho by’indirimbo

      • Kugira imigenzo mbonezabupfura

      • Kuyega hubahirizwa injyana

      • Kugorora no kunoza ijwi n’umubyimba

      • Kurwanya uburara n’ubwomanzi.

      b) Imfashanyigisho:

      • Ibishushanyo bigaragaza kubyina imico itandukanye y’u Rwanda nk’ikinimba, gushayaya, igishakamba, ikinyemera n’iyindi…

      • bishushanyo bigaragaza kurwanya, uburara n’ubwomanzi(nko kwirinda kuzerera ku bana, kuva ku ishuri ugahita utaha mu rugo, kwirinda kureba firimi z’urukozasoni)

      c) Uko isomo ritangwa:

      i. Intangiriro

      • Gufasha abanyeshuri kujya mu matsinda

      • Gusaba abanyeshuri kuririmba indirimbo bize mu gihembwe cya mbere ivuga ku kurwanya uburara n’ubwomanzi.

      ii. Isomo nyir’izina

      Umwarimu yigisha abanyeshuri indirimbo ikurikira, yabanje kuyumva no kuyiga neza :

      Indirimbo: Tugire ingeso nziza

      1.Bana nimuze twese tugire ingeso nziza,

      twirinde kugira uburara n’ubwomanzi,

      twibuke ko turi Rwanda rw’ejo.

      2.Niba tuvuye ku ishuri twihutire gutaha ntidutinde mu mayira hose si byiza,

      twibuke ko turi Rwanda rw’ejo.

      3.Twirinde gushukwa n’abandi batujyana mu ngeso mbi uburere bwiza dutozwa buri

      gihe buturange twibuke ko turi Rwanda rw’ejo.
      Rwanda rw’ejo.

      Tugire ingeso nziza



      iii.Isuzuma

      Isuzuma rikorwa mu byiciro bibiri: ibibazo bijyanye no kuririmba n’ibibazo ibijyanye n’insanganyamatsiko.

      A.Kuririmba

      Umwarimu atanga isuzuma ryo kuririmba, ari na ryo ryibandwaho cyane, agendeye ku mabwiriza y’isuzuma agenwa n’integanyanyigisho.

      B.Ibibazo biganisha ku nsanganyamatsiko y’indirimbo

      • Tanga ingero z’ingeso nziza zigomba kuranga umwana warezwe neza.

      • Ni iyihe nama wagira mugenzi wawe ukunda kuzerera?

      Isomo rya gatanu: Indirimbo zivuga ku kurwanya ihohoterwa ry’uburenganzira bw’umwana

      a)Intego zihariye:

      • Kwigana ijwi ry’indirimbo n’amagambo ayigize

      • Guhuza indirimbo ingoma n’ibinyuguri

      • Gusobanukirwa n’uburenganzira bw’umwana.

      • Kwamagana no kurwanya ihohoterwa ry’uburenganzira bw’umwana.

      b)Imfashanyigisho:

      • Ibishushanyo bitandukanye bigaragaza uburenganzira bw’umwana nko kujyanwa mu ishuri, kugurirwa ibikoresho by’ishuri n’imyenda, kugaburirwa, kuvuga icyo atekereza gutembera n’ibindi.

      • Iradiyo cyangwa ikindi gikoresho cyumvikanisha amajwi y’indirimbo.

      c)Uko isomo ritangwa:

      i.Intangiriro

      • Gushyira abana mu matsinda.

      • Gusubiramo akaririmbo bazi cyangwa bize kavuga ku burenganzira bw’umwana

      ii. Isomo nyirizina

      Umwarimu ahitamo imwe muri izi ndirimbo zikurikira yabanje kuzumva no kuziga neza kugira ngo ahitemo iyo abanyeshuri bafata vuba.

      Indirimbo ya mbere : Tubamagane

      Iyi ndirimbo ifite injyana y’Ikinyemera

      Ibyinwa bateze amaboko nk’inka z’inyambo bagakoma amashyi bakurikiza injyana yayo

      nk’uko yanditse kuri Muzika y’indirimbo. (Urugero: ta- ta - ta -/ta ta ta-)

      Indirimbo : Tubamagane

      1. Uburenganzira bw’umwana muze twese tubushyigikire

      2. Twamagane ababuza abana kwiga kandi aribo bayobozi b’ejo.

      3. Twamagane ababuza abana gukina kandi bahigira gusabana

      4. Twamagane abatavuza abana kandi aribo Rwanda rw’ejo

      5. Twamagane abaheza abana kandi nabo bafite ubushobozi

      tubamagane


      Indirimbo ya 2 : Uburenganzira bw’umwana

      1. Ayi mama we, umwana akwiriye kugira uburenganzira.

      2. Umwana akwiriye uburenganzira bwo kuvuzwa igihe arwaye.

      3. Umwana akwiriye uburenganzira bwo kugaburirwa igihe ashonje

      4. Umwana akwiriye uburenganzira bwo kujyanwa mu ishuri kwiga.

      5. Umwana ufite ubumuga akwiriye uburenganzira nk’abandi bana bangana

      Uburenganzira bw’umwana


      iii. Isuzuma

      Isuzuma rikorwa mu byiciro bibiri: ibibazo bijyanye no kuririmba n’ibibazo ibijyanye n’insanganyamatsiko.

      A. Kuririmba

      Umwarimu atanga isuzuma ryo kuririmba, ari na ryo ryibandwaho cyane, agendeye ku mabwiriza y’isuzuma agenwa n’integanyanyigisho.

      B. Ibibazo biganisha ku nsanganyamatsiko y’indirimbo

      1) Tubamagane

      a. Tanga ingero z’ibyo umwana yemerewe gukora iwabo mu rugo.

      b. Vuga ingero z’ibyo umwana atemerewe gukora.

      c. Ni ibihe bikorwa ababyeyi bagomba gukorera umwana bubahiriza uburenganzira bwe?

      2)Uburenganzira bw’umwana

      a. Aka karirimbo karavuga ku yihe ngingo?

      b. Tanga ingero z’ibikorwa bikwiye kwamaganwa bihohotera uburenganzira bw’umwana.

      c. Ese ni ngombwa guha abana uburenganzira? Sobanura.

      Isuzuma rusange ku mutwe wa kabiri

      1) Ririmba udategwa kandi wubahiriza injyana y’indirimbo ivuga ku:

      a) Kurwanya ibiyobyabwenge.

      b) Kurwanya uburara n’ubwomanzi

      c) Kurwanya ihohoterwa ry’uburenganzira bw’umwana.

      2) Ririmba neza uherekeresha ingoma cyangwa amashyi indirimbo “Imana ni Umubyeyi” (Isomo rya mbere, indirimbo ya mbere) wubahiriza injyana yayo.

      3) Ni irihe somo wavanye mu ndirimbo ivuga ku kurwanya ibiyobyabwenge?

      4) Vuga muri make uko wakwirinda uburara cyangwa ubwomanzi.

      5) Vuga ingero z’uburenganzira bw’umwana.

      6) Ese umwana akwiye uburenganzira? Sobanura.

      Ibisubizo biteganijwe ku bibazo byabajijwe ku isuzuma rusange

      1) Ikibazo cya mbere n’icya 2: umwarimu asuzuma niba abanyeshuri baririmba kandi baherekeresha neza ingoma n’ibinyuguri akaririmbo bize kandi batabusanya n’injyana yako.

      3) Kwirinda gukoresha ibiyobyabwenge, gutunga agatoki aho biri, kugira inama ababikoresha bakabireka

      4) Kwirinda kuzerera, kwirinda gushukwa n’abandi, gutaha kare uvuye ku ishuri, kwirinda kureba firimi z’urukozasoni zigaragaza ubusambanyi, kunyurwa n’ibyo ababyeyi bawe baguhaye, kwishimira ubuzima ubayemo, n’ibindi,…

      5) Kujyanwa mu ishuri, kugaburirwa, kwambikwa, kuvuzwa, gutanga ibitekerezo, kurererwa mu muryango, kurerwa n’ababyeyi n’ibindi,…

      6) Yego. Kuko nawe afite ubushobozi bwo gutekereza no gutanga ibitekerezo,gukura mubwenge n’umuco no kubaho.

      Imyitozo y’inyongera

      Imyitozo nzamurabushobozi

      1) Ku banyeshuri bagaragaje ko bafite ikibazo cyo kudahuza ingoma cyangwa ibinyuguri n‘indirimbo: Umwarimu abasaba kubanza kuyiherekeresha amashyi, nyuma bagakoresha ingoma bigana amashyi, cyangwa mu gukoma amashyi ikiganza kimwe kigakoma ku kinyuguri bigana ya mashyi ariko baririmbira mu mutima. Iyo bamaze kubahiriza injyana,

    •  UMUTWE WA GATATU:KURIRIMBA INDIRIMBO ZIFITE IBITERO N’INYIKIRIZO

      3.1. Ubushobozi bw’ingenzi bugamijwe

      Kuririmba indirimbo zifite ibitero n’inyikirizo

      3.2. Ubushobozi shingiro

      Kuririmba neza no kubyina mu ruhame, kwigana neza ijwi ry’indirimbo, kuririmbana n’abandi, kubahiriza injyana y’indirimbo, no guherekeresha indirimbo ingoma cyangwa ikindi gikoresho kirangira, gufatanya n’abandi, kubana neza n’abandi, no kwigirira ikizere

      3.3. Ingingo nsanganyamasomo zizitabwaho

      3.3.1. Umuco w’amahoro:

      Ibi bigaragarira mu gutega amatwi mu gihe umwarimu yigisha indirimbo

      3.3.2. Uburinganire n’ubwuzuzanye bw’ibitsina byombi:
      Ibi bigaragara mu gihe umwarimu ahuza abanyeshuri b’abakobwa n’abanyeshuri b’abahungu mu matsinda kugira ngo baririmbire hamwe. Icyo gihe, asaba abanyeshuri gukora amatsinda adaheza akanabaha amahirwe angana mu gutanga ibisubizo, ibitekerezo n’ubundi bwunganizi.

      3.3.3. Uburezi budaheza

      Mu ishuri hashobora kuboneka abana badashobora kuririmba uko bikwiye indirimbo z’abandi kubera ko bafite ubumuga bwo kutavuga neza. Abo bana bashyirwa mu matsinda bagakorana n’abandi, kandi umwarimu akabitaho mu gihe yegera amatsinda. Mu isuzuma, umwarimu abaha amahirwe yo kuririmba, n’ubwo batabikora neza nk’abandi akabashimira ibyo bakoze.

      3.4. Uburyo bwo gutangira umutwe

      Umwarimu yinjiza abanyeshuri mu isomo atanga umwitozo wo kuririmba. Bashobora kuririmba umwe umwe ku giti ke cyangwa bakaririmba bari mu itsinda rito, bakaririmba indirimbo bazi cyangwa imwe mu zo bize mu mitwe yabanje.

      3.5. Urutonde rw’amasomo

      y

      3.6. Ibiteganywa gukorwa mu kwigisha aya masomo

      Mu ntangiriro:

      • Umwarimu yereka abanyeshuri amashusho cyangwa amafoto yateguye. Abanyeshuri babyitegereza batuje, nyuma yaho akabasaba kuvuga ibyo babona kuri ayo mashusho cyangwa amafoto

      • Umwarimu abaza abanyeshuri utubazo dutandukanye tuganisha ku isomo ry’umunsi. Si ngombwa kwibanda ku tubazo twatanzweho ingero, umwarimu ashobora gutegura utundi tujyanye n’isomo agiye kwigisha.

      Mu isomo nyirizina:

      • Umwarimu aririmba indirimbo nshya inshuro imwe yitonze, ashyiramo amarangamutima ashoboka. Icyo gihe, abanyeshuri baba bateze amatwi.

      • Yongera gusaba abanyeshuri gutega amatwi bakumva neza amagambo avugwa muri iyo ndirimbo n’injyana yayo.

      • Umwarimu kandi asaba abanyeshuri kuvuga niba hari amagambo bumvise badasobanukiwe.

      • Asobanura amagambo akomeye, yaba ayo abanyeshuri batanze cyangwa andi we ubwe yateguye.

      • Abanyeshuri basobanurirana muri make icyo iyo ndirimbo ivuga

      • Umwarimu aririmba igika kimwe kimwe, abanyeshuri bagasubiramo. Iyo birangiye, asaba abanyeshuri kuririmba indirimbo yose akajyana n’abanyeshuri

      • Umwarimu asaba abanyeshuri kuririmba bonyine

      Mu isuzuma:

      Mu isuzuma ryo kuririmba, umwarimu asuzuma koumunyeshuri ashobora kuririmbayungikanya neza ibitero n’inyikirizo mu ndirimbo yize. Asaba umwana umwe umwe kuririmba igice kimwe k’indirimbo. Bashobora no kubikorera mu itsinda

      Isomo rya 1: Indirimbo z’amadini n’amatorero

      a) Intego zihariye:

      • Kungikanya ibitero n’inyikirizo mu ndirimbo

      • Kwigana ijwi ry’abandi

      • Kuririmbira hamwe n’abandi

      • Kurushaho kwigirira ikizere no gutinyuka

      • Gukunda Imana no kuyubaha

      b) Imfashanyigisho:

      Amafoto cyangwa amashusho agaragaza amakorari atandukanye ari kuririmba Ibikoresho bitandukanye byumvikanisha indirimbo.

      c) Uko isomo ritangwa:

      i. Intangiriro:

      • Umwarimu afasha abanyeshuri kujya mu matsinda.

      • Abanyeshuri bajya mu matsinda, bakaririmba akaririmbo bazi cyangwa bize.

      • Umwarimu abaza abanyeshuri utubazo dutandukanye, tuganisha ku isomo ry’umunsi:

      Ingero:

      1) Iyo mugiye mu rusengero/mu Kiliziya, muba mugiye gukorayo iki?

      Gusenga

      2) Iyo musenga, musenga nde (musenga iki)?

      Imana

      3) Ni ubuhe buryo butandukanye mukoresha musenga?

      Kuvuga amasengesho, kuririmba.

      ii. Isomo nyir’izina:

      Muri iki gice, umwarimu ahitamo imwe muri izi ndirimbo yabanje kuzumva neza (akoresheje igikoresho cyumvikanisha indirimbo) no kuziga, kugira ngo arebe ikwiranye n’umwanya afite.

      Indirimbo ya 1: Ni Wowe Mugenga

      Ni Wowe Mugenga, wanjye Yezu,

      wandindiye ubuzima, nzagusingiza. (x2)

      Wabanye najye mu bihe byiza,

      no mu bikomeye unyitaho Yezu

      Usingizwe Yezu uririmbwe na bose,

      n’abatakuzi babeshwaho nawe.

      Urukundo rwawe runtera imbaraga,

      rukansindagiza ndirimba Aleluya.

      Mfasha gukunda abandi nk’uko wankunze,

      bose bakumenye ko ari Wowe Mugenga.

      Kuba uyu munsi nkiri muzima,

      si uko ndi intungane ahubwo umfitiye umugambi.

      ni Wowe Mugenga.

      ni Wowe Mugenga.

      Indirimbo ya 2: Mbega Urukundo rw’Imana yacu

      1. Mbega urukundo rw’Imana yacu

      Nta warondora uko rungana

      Rusumba ukwezi rusumba izuba

      Kandi ikuzimu rugerayo

      rwatumye Yesu aza mu isi yacu

      Ngo indushyi aturuhure,

      Nacya kirara cy’inzererezi

      Rwatumye se acyakira.

      Mbese urukundo rw’Imana yacu

      Rwagereranywa n’iki

      Mu ijuru n’isi baruririmbe

      Kugeza iteka ryose.

      2. Ingoma zose zo mu isi yacu

      Zijya zihita zishiraho

      Abanga Imana ntibayisenge

      Bazapfa bose be kwibukwa

      Nyamara urwo rukundo rw’Imana

      Rutagira akagero

      Urwo idukunda twe abari mu isi

      Nirwo rutazashira.

      3. Inyanja zose zaba nka wino

      Ijuru rikaba impapuro

      Ibyatsi nabyo bakabigira

      Byose uducumu tw’abanditsi

      Ab’isi bose bakandikaho

      Iby’urukundo rwayo

      Ntibabimara ntibyakwirwaho

      Hakama inyanja ari yo.

      4. Kandi uko ikunda umwana wayo

      Jye niko inkunda ntakwiriye

      Nari umugome nuko impa Yesu

      Ngo ambambirwe ku musaraba

      Mubo yacunguje ayo maraso

      Nzi yuko nanjye ndimo

      Nzajya ndirimba urwo rukundo

      Ndukwize mu isi yose

      Mbega Urukundo rw’Imana yacu

      iii. Isuzuma


      Isuzuma rikorwa mu byiciro bibiri: ibibazo bijyanye no kuririmba n’ibibazo ibijyanye n’insanganyamatsiko.

      A. Kuririmba

      Umwarimu akoresha isuzuma ryo kuririmba, yubahiriza ibigenderwaho bivugwa mu ntangiriro y’uyu mutwe.

      B. Ibibazo biganisha ku nsanganyamatsiko y’indirimbo

      1. Ni Wowe Mugenga

      • Umugenga wawe uvugwa muri iyi ndirimbo ni nde?

      • Ugendeye ku bivugwa mu nyikirizo y’iyi ndirimbo, vuga ikintu gikomeye uwo Mugenga wawe yagukoreye kizatuma umusingiza

      • Wifashishije igitero cya gatatu cy’iyi ndirimbo, vuga icyo urukundo rwe rukumariye.

      2. Mbega urukundo rw’Imana

      • Ukurikije ibivugwa mu nyikirizo n’ibitero by’iyi ndirimbo, vuga ikintu Imana ifite kiruta ibindi byose.

      • Vuga bimwe mu byo urukundo rw’Imana rusumba.

      • Wifashishije igitero cya kane, vuga ikigaragaza ko Imana yagukunze cyane n’ubwo utabikwiriye.


      Isomo rya 2: Indirimbo z’amadini n’amatorero

      A. Intego zihariye:

      • Kungikanya ibitero n’inyikirizo mu ndirimbo

      • Kwigana ijwi ry’abandi

      • Kwigirira ikizere

      • Kurushaho kwigirira ikizere no gutinyuka

      • Kubaha Imana no kumenya urukundo idukunda

      B. Imfashanyigisho:

      • Amafoto cyangwa amashusho agaragaza amakorari atandukanye ari kuririmba

      • Ibikoresho bitandukanye byumvikanisha indirimbo.

      C. Uko isomo ritangwa:

      i. Intangiriro:

      Umwarimu afasha abanyeshuri kujya mu matsinda.

      Abanyeshuri bajya mu matsinda, bakaririmba indirimbo bize ubushize.

      ii. Isomo nyirizina:

      Umwarimu abaza abanyeshuri utubazo dutandukanye, tuganisha ku isomo ry’umunsi.

      Indirimbo ya 1: Reka ndate Imana Data

      Reka ndate Imana Data, reka mvuge ibigwi byayo,

      kandi nshimire ingabire y’ubuhanga n’ubwenge.

      Muntu usumba ibyo yaremye uri mu ishusho ryayo,

      Muntu usumba ibyo yaremye uri mu ishusho ryayo.


      1.
      Nzajya niyambaza Uhoraho, mu gitondo uko mbyutse,

      nti “Dawe Nyir’ubuntu ngushimiye kuramuka;

      Malayika murinzi nkwiragije uyu munsi,

      Malayika murinzi nkwiragije uyu munsi”.

      2. Roho w’Imana n’Umuremyi, wowe ngendana iteka,

      uze untere ubutwari maze mbone gutsinda;

      nshimwe nshimisha abandi nzi ko ngiriye Imana,

      nshimwe nshimisha abandi nzi ko ngiriye Imana.

      3. Igihe cyose ndi mu Misa, Nyagasani nkwiragize,

      nteze amatwi ijambo ryawe, nkesha intumwa witoreye;

      zamamaza inkuru nziza mu mahanga yo ku isi,

      zamamaza inkuru nziza mu mahanga yo ku isi.

      4. Hari abahinyura ibyo uvuga, bakirengagiza ibyo ukora,

      tubime amatwi tubihorere, maze ducinye akadiho;

      tuti: “Mana idukunda, kuri iyi si turi abawe”,

      tuti: “Mana idukunda, kuri iyi si turi abawe”.

      5. Reka ndate Imana Data, Yo Mugenga wa byose,

      yaduhaye umutima umwe, ngo dukundane ubwacu;

      ngo dukundane ubwacu, tubone kuyikundago

       dukundane ubwacu, tubone kuyikunda,


      Reka ndate Imana Data

      Reka ndate Imana Data

      Indirimbo ya 2: Mwami Mana ndakuririmbira

      1. Uhoraho mpora ntangazwa rwose n’ibyaremwe n’ibiganza byawe Inyenyeri,

       uguhinda kw’inkuba, byerekana ububasha bwawe.

      Mwami Mana ndakuririmbira, uri nkuru, uri nkuru.

      Mwami Mana ndakuririmbira, uri nkuru, uri nkuru.

      2. Iyo ngenda mu ishyamba ry’ikibinga, numva inyoni uko ziririmba,

      Ndi mu mpinga ndende ndeba mu nyonga, mbona imigezi numva imiyaga.

      Iyo nibutse Mana ko watanze Umwana wawe ku musaraba

      Imitwaro yanjye akayikorera, yamfiriye ngo nkurweho icyaha

      3. Kristo azaza azanye n’ingabo ze, azanjyana mu rugo kwa Data

      Nzapfukama mpimbaze Imana yanjye, mvuze impundu nti Mana uri nkuru

                                               MWAMI MANA NDAKURIRIMBIRA

      mwami mana ndakuririmbira

      iii. Isuzuma:

      Isuzuma rikorwa mu byiciro bibiri: ibibazo bijyanye no kuririmba n‟ibibazo ibijyanye n‟insanganyamatsiko.

      A. Kuririmba


      Umwarimu akoresha ryo kuririmba, yubahiriza ibigenderwaho bivugwa mu ntangiriro y‟uyu mutwe.

      B. Ibibazo biganisha ku nsanganyamatsiko y’indirimbo

      1. Reka ndate Imana Data

      • Vuga bimwe mu byo Imana yaremye bigaragaza ububasha bwayo.
      • Ukurikije iyi ndirimbo, mu gitero cyayo cya gatatu: erekana impamvu Imana yatanze Umwana wayo ngo adupfire.

      Isomo rya 3: Indirimbo z’amadini n’amatorero

      a) Intego zihariye:

      • Kungikanya ibitero n’inyikirizo mu ndirimbo

      • Kwigana ijwi ry’abandi

      • Kwigirira ikizere

      • Kurushaho kwigirira ikizere no gutinyuka

      • Kubaha Imana no kumenya urukundo idukunda

      b) Imfashanyigisho:

      Amafoto cyangwa amashusho agaragaza amakorari atandukanye ari kuririmba Ibikoresho bitandukanye byumvikanisha indirimbo.

      c) Uko isomo ritangwa:

      i. Intangiriro:

      Umwarimu afasha abanyeshuri kujya mu matsinda.

      Abanyeshuri bajya mu matsinda, bakaririmba akaririmbo bize mu isomo riheruka.

      ii. Isomo nyir’izina:

      Umwarimu abaza abanyeshuri utubazo dutandukanye, tuganisha ku isomo ry’umunsi: Indirimbo ya 1: Ni Yesu wangize kuba umuvandimwe

      1. Ni Yesu wangize kub’ umuvandimwe we

      Imana Imana ishimwe cyane

      Kand’ ibyo mfite byose ni we wabimpaye Imana Imana ishimwe cyane

      Kandi yarambabariy’ angir’ imbohore

      Yamviriy’ amaraso yo mu mutima we Ndanezerewe cyane kuko yancunguye

      Imana Imana ishimwe cyane

      Igitabo cy’Umwarimu - Ubugeni n’ubuhanzi-Umwaka wa Kabiri 61

      2. Ibyiza yakoze mbifitemw’ umufasha Imana Imana ishimwe cyane

      Ni w’ umfasha mu bintu byose bikomeye Imana Imana ishimwe cyane Imibabaro yanjye yose ni kw’ ayizi

      Ahindur’ iyo mibabaro ngw anezeze Iman’ ishimwe kuko yumv’ amasengesho Imana Imana ishimwe cyane

      3. Ku Mana mw’ijuru mfitey’ umugabane Imana Imana ishimwe cyane

      Mu mwanya muto tuzabon’ umunezero Imana Imana ishimwe cyane

      Mw ijur’ abera bazamurika nk’ izuba

      Yes’ ubw’ azatwambik’ ikamba ry’ ubugingo

      Tumwitegure kukw’ azagaruka vuba

      Imana Imana ishimwe cyane

      (Icyitonderwa: igitero cya mbere cy’iyi ndirimbo ni cyo gifatwa nk’inyikirizo)

      NI YESU WANGIZE KUBA UMUVANDIMWE

      NI YESU WANGIZE KUBA UMUVANDIMWE

      Indirimbo ya 2: Yezu Ncuti y’abato

      Inyikirizo: Yezu ncuti y’abato, abakene n’aboroheje,

      utuza kandi woroshya, duhe umutima nk’uwawe.

      1) Watweretse inzira y’umukiro wo kwamamaza urukundo rukunda n’abatugomera, twigishe gukunda nkawe.


      2) Watwigishije kubabarira, bityo natwe tubabarire nka Data wa twese mu ijuru, tugwirize ubwo butwari

      3) Igihe tujyanywe na sekibi mu bibuza abandi amahoro ingufu z’ijambo ryawe zijye zitwibutsa ibyawe.

      4) Abatagira epfo na ruguru ubibutsa ko uri Byose, ha abatunze ibyo kuri iyi si basangire n’abashonji.

      5) Abo washinze abo bayobora bahitemo guca bugufi, ha n’abayoborwa n’umutima wo kumvira mu butwari.

      YEZU NCUTI YABATO

      iii. Isuzuma:


      Isuzuma rikorwa mu byiciro bibiri: ibibazo bijyanye no kuririmba n’ibibazo ibijyanye n’insanganyamatsiko.

      A. Kuririmba

      Umwarimu akoresha isuzuma ryo kuririmba, yubahiriza ibigenderwaho bivugwa mu ntangiriro y’uyu mutwe.

      B. Ibibazo biganisha ku nsanganyamatsiko y’indirimbo


      1. Ni Yesu wangize kuba umuvandimwe we

      • Vuga umutwe w’iyi ndirimbo mwize.

      • Ukurikije ibivugwa muri iyi ndirimbo, vuga ibintu bitanu Yesu akwiye gushimirwa.

      2. Yezu Ncuti y’abato (Frère Bigirimana Jean Bosco)

      • Wifashishije inyikirizo y’iyi ndirimbo, vuga ibyiciro bitatu by’abantu Yezu abereye incuti.

      • Vuga icyo Yezu asaba abayobora abantu n’abayoborwa bose.


      Isomo rya 4: Indirimbo z’abandi bahanzi

      a) Intego zihariye:

      • Kungikanya ibitero n’inyikirizo mu ndirimbo

      • Kwigana ijwi ry’abandi bahanzi

      • Kurushaho kwigirira ikizere no gutinyuka

      • Gukunda Muzika no kumva ubutumwa burimo

      b) Imfashanyigisho:

      Amafoto amwe n’amwe y’abahanzi

      Ibikoresho bitandukanye byumvikanisha indirimbo.

      c) Uko isomo ritangwa:

      i. Intangiriro:

      Umwarimu afasha abanyeshuri kujya mu matsinda.

      Abanyeshuri bajya mu matsinda, bakaririmba indirimbo bize mu isomo riheruka.

      ii. Isomo nyirizina:

      Umwarimu abaza abanyeshuri utubazo dutandukanye, tuganisha ku isomo ry’umunsi:

      Indirimbo: Bidufitiye akamaro

      Ibidukikije banyarwanda

      bidufitiye akamaro

      twese tubirinde

      tubibungabunge

      1. Amazi turayakenera

      turinde imigezi yacu

      inzuzi n’ibiyaga

      na byo tubirinde

      2. Amashyamba adufasha byinshi

      Ni yo akurura imvurura

      Ayungururura umwuka

      Na yo tuyarinde

      3. Nidutere ibiti byinshi

      bisimbura ibisarurwa

      n’ibivangwa n’imyaka

      nabyo tubitere

      4. Ibishanga nabyo n’ingenzi

      habamo ibinyabuzima

      tutabona ahandi

      nabyo tubirinde

      5. Twese tuge turwanya isuri

      ngo idatembana ubutaka

      hagasigara ubutayu

      nabwo tuburinde

      BIDUFITIYE AKAMARO

      iii. Isuzuma:


      Isuzuma rikorwa mu byiciro bibiri: ibibazo bijyanye no kuririmba n’ibibazo ibijyanye n’insanganyamatsiko.

      A. Kuririmba

      Umwarimu akoresha isuzuma ryo kuririmba, yubahiriza ibigenderwaho bivugwa mu ntangiriro y’uyu mutwe.

      B. Ibibazo biganisha ku nsanganyamatsiko y’indirimbo Bidufitiye akamaro

      1. Tanga urugero rw’ibidukikije biri aho utuye bikwiye kubungabungwa.

      2. Sobanura icyo wakora kugira ngo ubungabunge ibidukikije biri aho utuye

      Isomo rya 5: Indirimbo z’abandi bahanzi

      Intego zihariye:

      • Kungikanya ibitero n’inyikirizo mu ndirimbo

      • Kwigana ijwi ry’abandi bahanzi

      • Kurushaho kwigirira ikizere no gutinyuka

      • Gukunda Muzika no kumva ubutumwa burimo

      a) Imfashanyigisho:

      • Amafoto amwe n’amwe y’abahanzi

      • Ibikoresho bitandukanye byumvikanisha indirimbo.

      b) Uko isomo ritangwa:

      i. Intangiriro:

      Umwarimu afasha abanyeshuri kujya mu matsinda.

      Abanyeshuri bajya mu matsinda, bakaririmba indirimbo bize mu isomo riheruka.

      ii. Isomo nyirizina:

      Umwarimu abaza abanyeshuri utubazo dutandukanye, tuganisha ku isomo ry’umunsi:

      Indirimbo zishobora kwigwa:

      Indirimbo: Turate Rwanda yacu

      Turate Rwanda yacu itatse inema

      Rwanda yacu nziza gahorane ishya

      Gitego cyatatswe ubwiza na Rurema

      Abawe baraguharanira

      Rwanda nziza

      Ntuteze kuzahinyuka mu mahanga

      Rwanda nziza

      Abawe baguhaye impundu

      Wavuga iki se ku mazi magari,

      Nka Kivu na Muhazi ya Buganza?

      Burera na Ruhondo by’i Murera,

      Cyohoha inetesha Bugesera?

      Hari ubwo se mwageze mu mukenke?

      Ngo murore impara n’imparage se?

      Hari ubwo se mwageze mu mashyamba,

      Ngo murore ingwe n’urusamagwe?

      TURATE RWANDA

      TURATE RWANDA

      iii. Isuzuma:

      Isuzuma rikorwa mu byiciro bibiri: ibibazo bijyanye no kuririmba n’ibibazo ibijyanye n’insanganyamatsiko.

      A. Kuririmba

      Umwarimu akoresha isuzuma ryo kuririmba, yubahiriza ibigenderwaho bivugwa mu ntangiriro y’uyu mutwe.

      B. Ibibazo biganisha ku nsanganyamatsiko y’indirimbo

      • Vuga ibyiza bitandukanye by’u Rwanda bivugwa muri iyi ndirimbo

      Indirimbo: Umubano mu bantu

      (NB: Iyi ndirimbo bashobora kuyibyina bashayaya)

      Ni umurage rusange wa basogokuruza

      Ali Data ari na So bose barawusanze.

      Ubasonzoranyiliza mu nzu y’amahoro,

      Impumeko y’urukundo irakunda iraramba, bambe

      Umubano mu bantu

      Umubano mu bantu

      Ni wo uhuje amahanga ni wo ubumbye imiryango

      Ni cyo kiza turusha ibindi biremwa byose.

      Abantu tugasangira urupfu no kuramba

      Subiza agatima impembero wibaze nawe, bambe

      Ku mubano mu bantu

      Ku mubano mu bantu

      Ni wo utsinda amahane tukava inda imwe twese

      Mu mulyango uzira ubulyalya utagira inabi

      Abantu tugasangira urupfu no kuramba

      Subiza agatima impembero wibaze nawe, bambe

      Ku mubano mu bantu

      Ku mubano mu bantu

      Kandi wuje urukundo kandi wuje umurava

      Ukagira amahoro ho umunywanyi wa hafi,

      Ni wo ubyara gutabarana no gufatanya

      Ni wo soko y’ubumwe bubonereye abantu, bambe

      Umubano mu bantu

      Umubano mu bantu

      Ni iki cyaruta ubuntu n’imbabazi mu bantu bambe?

      Umubano mu bantu

      Umubano mu bantu

      Nta cyaruta umushyikirano no kuva inda imwe

      Mu mubano w’abantu

      Mu mubano w’abantu

      Ni iki cyaruta gufatanya hakora ukuli bambe?

      Mu mubano w’abantu

      Ibibazo rusange ku nsanganyamatsiko ziri mu ndirimbo

      2) Umubano mu bantu

      • Iyi ndirimbo iravuga ku yihe ngingo?

      • Ni iki kivugwa muri iyi ndirimbo abantu turusha ibindi biremwa byose?

      • Vuga ibyiza byo kugirana umubano mwiza n’abandi bantu by’umwihariko

      abanyeshuri mwigana.

      3.7. Isuzuma risoza umutwe wa gatatu

      Muri iri suzuma, umwarimu agenzura niba umunyeshuri ashobora kuririmba yungikanya ibitero n’inyikirizo mu ndirimbo yize. Bitewe n’uko ikigambiriwe ari ukuririmba, ibibazo biganisha ku nsanganyamatsiko zigaragara mu masomo atandukanye ari muri uyu mutwe byagizwe bike. Bitewe n’umwanya, byaba byiza
      umwarimu akoresheje isuzuma ku ndirimbo zose zigishijwe muri uyu mutwe.

      Ibibazo by’isuzuma:

      1) Erekana impamvu ari ngombwa gukunda no kubaha Imana.

      2) Vuga ibyiza Imana ikora umuntu ashobora kuririmba mu ndirimbo.

      3) oranya imwe mu ndirimbo z’amadini n’amatorero wize mu ishuri, uvuge isomo wakuyemo

      4) Ni izihe nsanganyamatsiko zishobora kuririmbwaho n’abahanzi batandukanye?

      5) Uramutse ubaye umuhanzi, wazakurikiza nde? Wazaririmba ku ki?

      Bimwe mu bisubizo biteganyijwe:

      1) Ni ngombwa gukunda Imana kubera ko igira neza, kubera ko idukunda, kubera ko iturinda, kubera ko iduha byinshi dutunze, ...

      Tugomba kandi kuyubaha kubera ko yaturemye, ikomeye, ifite ububasha...

      2) Ibyiza Imana ikora umuntu ashobora kuririmba mu ndirimbo ni: Urukundo rwayo, ineza yayo, impuhwe zayo, ubuntu bwayo, ubudahemuka bwayo, ...

      3) Kuri iki kibazo, umunyeshuri avuga isomo yakuye mu ndirimbo ahisemo, umwarimu akamuyobora kugira ngo bibashe gusobanuka neza.

      4) Zimwe mu nsanganyamatsiko zishobora kuririmbwaho n’abahanzi batandukanye ni: Imibanire, urukundo, amateka, umurimo, uburezi, Iyobokamana, kurwanya indwara z’ibyorezo nka SIDA, uburere mboneragihugu...

      5) Iki kibazo umunyeshuri agisubiza uko abyumva, umwarimu akamuyobora mu bisubizo bye.

      3.8. Imyitozo y’inyongera

      Imyitozo nzamurabushobozi:

      1. (Umwarimu ashobora guha uyu mwitozo abanyeshuri bagaragaje ikibazo cyo kutanoza ijwi neza: icyo gihe aririmbana na we mu rwego rwo kumufasha kugorora ijwi neza. Iyo bibashije gutungana, agenda amuha izindi ndirimbo, agahera ku zoroshye ajya ku zikomeye):

      Ririmba indirimbo waba wibuka mwize mu ishuri.

      2. (Uyu mwitozo uhabwa abanyeshuri bagaragaje ikibazo cyo kutubahiriza injyana y’indirimbo: umwarimu amusaba kuririmba agace gato k’indirimbo,agenda amuyobora akoresheje amashyi, ahereye ku nyikirizo, yabifata akajya ku gitero, nyuma akabyungikanya. Iyo abonye umunyeshuri atangiye kubahiriza injyana ahabwa n’Umwarimu, amusaba noneho kuririmba yijyana):

      Ririmba indirimbo “Mwami Mana ndakuririmbira”

       (reba mu isomo rya kabiri, indirimbo ya kabiri)

      3. (Uyu mwitozo uhabwa abanyeshuri bagaragaje ikibazo cyo kwitiranya ibitero n’inyikirizo, ntabyungikanye uko bikwiye. Aha, umwarimu amuha indirimbo ifite ibitero bisa n’inyikirizo, yayiririmba neza akamuha indi ifite ibitero bitandukanye n’inyikirizo, ariko yoroshye).

      4. Ririmba indirimbo zikurikira:

      a) Reka ndate Imana Data (reba mu isomo rya kabiri, indirimbo ya mbere)

      Ibisubizo:

      Muri iyi myitozo, umwarimu agenzura niba ibisabwa kuri buri ntangiriro y’umwitozo byubahirizwa, agashyira ingufu aho bikenewe.

      Imyitozo nyagurabushobozi

      Imyitozo iri muri iki cyiciro ikwiye gushingira ku kuririmba. Nyuma yo kubigisha indirimbo ziba zateganyijwe, umwarimu asaba abanyeshuri kuririmba indirimbo bihitiyemo z’amadini n’amatorero ndetse n’iz’abandi bahanzi.

      IBITABO BYIFASHISHIJWE

      1. Emma D. (1970) Children discover music and dance, New York

      2. Judy T. (1990) Understanding music, London

      3. Ministry of Educaion, REB 2015. Integanyanyigisho y’Ubugeni n’Ubuhanzi, Ikiciro cya mbere cy’amashuri abanza, Kigali

      4. Ministry of Education, NCDC (2010) Teacher’s music reference book in primary school Kigali

      5. Indirimbo zo gushimisha Imana, Indirimbo z‘agakiza

      6. Singizwa Nyagasani N0 7, Byumba, Ukwakira 2011, urup 38

      7. https://www.musixmatch.com/lyrics/

      Iki gitabo kigenewe umwarimu wigisha ismo rya Muzika mu mwaka wa gatatu w’amashuri abanza. Ni igitabo kijyanye n’integanyanyigsho ivuguruye ishingiye ku bushobozi yemejwe na Minisiteri y’uburezi muri Mata 2015. Ibiri muri iki gitabo bibumbatiye indangagaciro z’umuco nyarwanda zigaragara mu nteganyanyigisho. Iki gitabo kizafasha umwarimu nk’imwe mu mfashanyigisho azakenera mu kwigisha

      isomo ry’ubuhanzi/Muzika. Gikoze ku buryo umwarimu wigisha ahera ku byo umwana azi, abona mu buzima bwa buri munsi, bikamufasha kwivumburira ibishya. Umunyeshuri ahabwa uruhare runini mu bikorwa bimugeza ku bumenyingiro n’ubukesha bizamufasha guhinduka neza, afite icyo ashobora gukora cyamuteza imbere, ndetse kigateza imbere n’umuryango rusange w’abantu.

      Si ihame gukoresha ibikoresho byakoreshejwe muri iyi nyoborabarezi gusa, umwarimu ashobora kwifashisha ibindi bikoresho biboneka aho atuye, ikigamijwe ni ukubakamo umunyeshuri ubushobozi mu byerekeye ubuhanzi/Muzika.